ଓ ରାଘବ, ଏବେ ଏହି ସାଲ ଗଛ ହାଲକା ହୋଇଯାଇଛି, ମାଂସ ନାହିଁ, କେବଳ ତୂଳା ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ତଥାପି ତୁମେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହାକୁ ଫେଙ୍ଗିଦେଲା, ରଘୁବଂଶର ଅନନ୍ଦ ତୁମେ। ଏଠାରେ, କିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ତୁମେ କିମ୍ବା ସେ—ଏହା ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର; କାରଣ ତାଜା ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ବୃହତ୍ ତଫାତ ଅଛି, ରାଘବ। ଏହି ଦୂତି ଆମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାରଣ ରହିଛି; ଯଦି ତୁମେ ଏକ ସାଲ ଗଛ କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦୁର୍ବଳତାର ତଫାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ତେଣୁ, ଏହି ଧନୁକୁ ହାତରେ ନେଇ, ହାତୀର ଉପାନ୍ତ ପରି ଏହାକୁ ଟାଣ, ଏବଂ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଚାଲା। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ସାଲ ଗଛ କୁ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କରିବ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ଭିଦ୍ରା ହେବ; ଆଉ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋ ପ୍ରିୟ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କର, ରାଜା, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦିଅଛି। ଯେପରି ତୁମେ ଦୀପ୍ତିରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ହିମାଳୟ ମାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼, ଏବଂ ସିଂହ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାରୀ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ସେପରି ତୁମେ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳତାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ। ଏବେ ତୁମେ ମହାନ୍ତ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ବାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ କଥା ଶୁଣ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ସୁସଂଖ୍ୟାତ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମ ନିଜ ଧନୁକୁ ଉଠାଇଲେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସ ଦେଇଲେ। ସମ୍ମାନ ଦେବାର ଦାତା ରାମ, ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଏବଂ ଏକ ବାଣ ନେଇ, ସାଲ ଗଛ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ବାଣ ଚାଲାଇଲେ; ଏହାର ଶବ୍ଦ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତକୁ ଭରିଦେଲା। ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ବାଣ ସାତି ଗଛ, ପାହାଡ଼ର ଢାଲ, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ବିଦ୍ରା କରିଦେଲା। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଏହି ବାଣ ସାଲ ଗଛକୁ ଭିଦ୍ରା କରି, ଆଉ ଏକାଦି ନିଜ ଉଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଲା। ରାମଙ୍କ ବାଣର ଶକ୍ତିରେ ସାତି ସାଲ ଗଛ ଭିଦ୍ରା ହେବାକୁ ଦେଖି, ବନର ମୁକ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ଭୂମିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରକୁଶଳ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଏଠାରେ ନାୟକ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। "ଓ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତୁମେ ତୁମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିପାରିବ; ତେଣୁ ଭାଲି ଉପରେ କଥା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମହାନ୍ତ। ଯିଏ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ସାତି ସାଲ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ବାଣରେ ଭିଦ୍ରା କରିପାରିଲେ, ସେ କେଉଁ ଯୋଦ୍ଧା ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିପାରିବ? ଆଜି ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଛି, ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ମୁଁ ଏପରି ମିତ୍ର ପାଇଛି, ଯିଏ ମହେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ବରୁଣ ସମାନ। ଆଜି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ମୋ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର ପାଇଁ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀ, ସେ ଶତ୍ରୁ, ଭାଲି, ଯିଏ ଭାଇ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ହତ୍ୟା କର; ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ବିନତି କରୁଛି।" "ଏବେ ଚଳିବାକୁ ଦ୍ରୁତ ହେବା ଦରକାର; ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଯାଉ। କିଷ୍କିନ୍ଧା ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ଭାଲି, ଯିଏ ଭାଇର ଗନ୍ଧ ଧରିଛି, ସେମାନେ କୁ ଡାକ।" ସମସ୍ତେ ଭାଲିଙ୍କର ନଗର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି, ଘନ ବନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଭାଲିକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ, ଭୟଙ୍କର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱନାଦ କରିଲେ, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଚିରିଦେଲା। ତାଙ୍କ ଭାଇର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱନାଦ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଭାଲି, ବିଭୀଷଣ ଭାବରେ ବାହାରିଲେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରି। ଏହା ପରେ ଭାଲି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଆକାଶରେ ବୁଧ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳର ଦ୍ରୁତ ମିଶ୍ରଣ ପରି। ତାଙ୍କ ଅଂଗୁଳି, ମୁଷ୍ଟି, ଏବଂ ବଜ୍ର ପରି ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଇ ଏକାପେକା ମାରିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ତଳିଗଲେ। ରାମ ଧନୁକୁ ଧରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖିଲେ; ଦୁଇ ନାୟକ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର। ରାଘବ ଭାଲି ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଘାତକ ବାଣ ଚାଲାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଶରୀର ଥକି ଗଲା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖିତ, ଭାଲିଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପଛୁଆଯାଉଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଘନ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଭାଲି ଶାପକୁ ଭୟ କରି, "ତୁମେ ମୁକ୍ତ" ବୋଲି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପଛୁଆଯାଇଲେ। ରାଘବ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ହନୁମାନ ସହିତ ସେହି ବନକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବ ଗଲେ। ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଦିଗକୁ ଦେଖି, କହିଲେ—"ମୋତେ ଡାକି, ତୁମ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବାକୁ କହିଲା; ଏବେ ତୁମେ କଣ କରିଲା?" "ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଏହି ସତ୍ୟ କୁ କହ, ରାଘବ: କାହିଁକି ତୁମେ ଭାଲିକୁ ମାରିଲା ନାହିଁ? ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ।" ସୁଗ୍ରୀବ, ମହାତ୍ମା, ଏପରି ଦୁଃଖ ଏବଂ ବିଷାଦର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, ତେବେ ରାଘବ ପୁନି କହିଲେ—"ସୁଗ୍ରୀବ, ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ତୁମ କ୍ରୋଧ ଦୂର କର; ମୁଁ କାହିଁକି ବାଣ ଚାଲାଇଲି ନାହିଁ, ଏହା ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଅଳଙ୍କାର, ପୋଷାକ, ଉଚ୍ଚତା, ଚାଳ-ଚଳନରେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏବଂ ଭାଲି ଏକାପେକା। ସ୍ୱର, ଦୀପ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତାପ, ଏବଂ ଉକ୍ତିରେ, ବନରାଜ, ମୁଁ ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ବନରାଜ ଏବଂ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ତୁମେ ଭାଲି ସହ ଏକାପେକା ହେଉଥିବାରୁ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ବାଣ ଚାଲାଇଲି ନାହିଁ।