ମୋର ଭୟଙ୍କର ଭାଇ ବେଗରେ ମୋ ପଛରେ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ରାତିରେ ମୋତେ ଆଉ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ସହିତ ଦେଖିଲେ, ସେ ଭୟରେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଇ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସୁଛୁ ବୋଲି ଦେଖି, ଦୃତ ଚାଳରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାକୁ ପଳାଇ ଯାଇଲେ। ମୁଁ ଜାଣିଲି ଯେ ସେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଶାଳ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ତାପରେ, ମୋର ଭାଇ ଦୃଢ଼ ମୁଖମୁଣ୍ଡିଆ ଭାବେ ମୋତେ କହିଲେ: "ମୁଁ ତାକୁ ମାରିନଥିଲେ ସହରକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାକୁ ବଧ କରି ଆସିବି।" ମୁଁ ଭାବିଲି, "ସେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି," ଏବଂ ସେଇ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୟାହୀନ ଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିଜନଙ୍କୁ ଏକାଥରେ ବଧ କରିଦେଲି। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ରକ୍ତର ଧାରା ବେହିଗଲା, ଯାହା ଗୁହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜାଇଦେଲା। ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହାର ବନ୍ଦ ଦ୍ୱାର ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ବାରମ୍ବାର "ସୁଗ୍ରୀବ!" ବୋଲି ଡାକିଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ବହୁତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଇପଡ଼ିଲି। ତାପରେ ମୁଁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରକୁ ପାଦରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଖୋଲିଦେଲି ଏବଂ ଏହିପରି ଉପାୟରେ ବାହାରି ସହରକୁ ଫେରିଲି। ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାରେ କରିଦେଲେ, ତିନି ଭାଇପାଇଁ ଅନୁଭୂତିକୁ ଭୁଲି, ନିଜର ଲାଭ ପାଇଁ ଏହି କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏପରି କହି, ଭୟହୀନ ଭାବରେ ବାଲି ମୋତେ କେବଳ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ଦେଇ ତାଁହାଠାରୁ ନିଷ୍କାସିତ କଲେ। ଏପରିଭାବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ, ମୋର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ହେ ରାଘବ, ଭୟରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଲି। ମୋ ଚୋରାଯାଇଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଁ ସେଇ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଋଷ୍ୟମୂକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲି ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି। ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ। ଦେଖ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଉଛି, ତଥାପି ଏପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ବାଲିଙ୍କ ଭୟରୁ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଦୟା କରି ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ରାମ, ହଳକା ହସରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ କହିଲେ: "ମୋର ଏହି ଅପରାଜୟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିକ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଲିଙ୍କୁ ପଡ଼ିବ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ ଚୋରିକର୍ତ୍ତା, ଧର୍ମନାଶୀ ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିବି, ସେଉଁଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବଞ୍ଚିଥିବ। ମୋ ମତାନୁସାରେ ଦେଖିପାଉଛି ତୁମେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ତୁମେ ଅପାର ସୁଖ ଲାଭ କରିବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଲା, ସେ ବଡ଼ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁଥିରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ସାହସ ବଢ଼ିଗଲା, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତୁମେ ତୁମର ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଦାହକ ଏବଂ ମୂଳସ୍ଥାନରେ ଲାଗୁଥିବା ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ କ୍ରୋଧରେ ଦାହ କରିପାରିବ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଜଗତକୁ ଦାହ କରେ। ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଧୃତି ସମ୍ପର୍କରେ ସବୁ ମନେ ଶୁଣ; ତାପରେ ତୁମେ ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବିବ, କର। ପଶ୍ଚିମ ସାଗରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବାଲି ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ସୀମା ଲଂଘିଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ତାକୁ ଶକ୍ତିରେ ଉଠାଇ ଧରିପାରନ୍ତି। ବନରେ ଥିବା ବହୁ ସ୍ଥୂଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାମୃଗ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସେ କୈଳାସ ଶିଖର ସମ ଦେହୀ, ଏବଂ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା। ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ଓ ଏକ ବରଦାନରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ନଦୀମାନ୍ୟ ସମୁଦ୍ର, ଅର୍ଥାତ ସାଗରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାଲ ରତ୍ନମୟ ତରଙ୍ଗିତ ସାଗର ଉଲ୍ଲଂଘି, ସେ ମହାସାଗରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।" ତାପରେ ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରବଳ ସାଗର, ଦୈବବଶାତ ସେଇ ଦାନବକୁ କହିଲେ: "ପର୍ବତମାନଙ୍କର ରାଜା, ଅରଣ୍ୟରେ ତାପସମାନଙ୍କର ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ, ଶିବଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ହିମବତ୍ ନାମକ, ସେ ତୁମକୁ ଅପୂର୍ବ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରିବେ।" ସାଗରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ, ଭୟରେ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣ ସମ, ହିମବତ୍ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ସେଇ ପର୍ବତର ପ୍ରସ୍ତର ଫେଙ୍କି, ତଳେ ଚୁଆଇଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଘୋଷ ଦେଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ମୃଦୁ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ମେଘସଦୃଶ ହିମବତ୍ ନିଜ ଶିଖରେ ଦାଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ କହିଲେ: "ହେ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହଁଁ; ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହଁ।" ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ରୂଦ୍ଧ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା, ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭୟରେ ପଛୁଆଉଛ, ତେବେ ମୋତେ କିଏ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବେ ତାହା କହ, କାରଣ ମୁଁ ପ୍ରତିଦ୍ବନ୍ଦ୍ବୀ ଖୋଜୁଛି।