ଓ ରାଜା, ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁହାର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦୁଃଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି। ଏକ ଦିନ ମୁଁ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଯାହା ଗୁହାରୁ ବାହାରୁଥିଲା। ମୋ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲା, ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ବି ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ ମୁଁ ପର୍ବତ ଶିଖର ଦେଇ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ଅଟକେଇ ଦେଲି। ସେଠାଠୁ ଚାଲିଯାଇ, ମୁଁ ପୁନି କିଷ୍କିନ୍ଧା ପ୍ରବେଶ କରିଲି; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଚାହିଁ ନଥିଲି; ତୁମେ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ପଦ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ଆଗରୁ ଯେମିତି ଥିଲି, ସେମିତି ଅଛି। ତୁମେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ମୋତେ ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଦିଆଯାଇଛି। ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ନଗର ସହ ଏହି ରାଜ୍ୟରୁ ଅପରାଧୀମାନେ ଦୂର ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମେ ନିବେଶିତ; ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରୁଛି। ମୃଦୁ ମନ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତୁମେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଇଥିଲି, ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ଜୟ କରିବା ଆଶାରେ। ମୁଁ ଏପରି ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲି, ତେବେ ଏକ ବାନର ମୋତେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲା। "ଅଘ୍ର!" ଭାବରେ ମୋତେ କହି, ଅନେକ ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ସେ ଲୋକମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ କଲେ। ସେ ମୋତେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: "ତମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛ, ମୟାବୀ ନାମକ ମହା ଦାନବ ରାତିରେ, ମୋଠାରେ ଚଳେଇଥିଲା।" ଏହା ବହୁଦିନ ପୂର୍ବରୁ, ସେ ରାଗିତ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାରେ ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲା। ସେ ରାଗିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡି ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ମୋ ଭୟଙ୍କର ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୟାବୀ ମୋତେ ରାତିରେ ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସହ। ସେ, ଭୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପଳାଇଗଲେ; ଶୀଘ୍ର ଦୌଡି, ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଭୟାନକ ଏବଂ ବିଶାଳ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଜାଣି, ମୋ ଭାଇ ଗମ୍ଭୀର ମୁହଁରେ ମୋତେ କହିଲେ: "ମୁଁ ତାହାକୁ ମାରି ଦେଇବା ଛଡ଼ା ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାହାକୁ ହତ୍ୟା କରିବି।" ମୁଁ ଭାବିଲି, "ସେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି," ଏହି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲି; ଏଠାରେ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ସତ୍ରୁ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନ୍ୟମନା, ଦେଖିଲି; ମୁଁ ତାହାକୁ ତାହାର ସମସ୍ତ କୁଳ ସହ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି। ତାହାର ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ଏହି ଅତିକ୍ରମଣ ଅସମ୍ଭବ ଗୁହାକୁ ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଇ, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହାର ଅଟକା ଦ୍ୱାର ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକାଧିକ ଥର "ସୁଗ୍ରୀବ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଇଗଲି। ମୁଁ ମୋ ପାଦରେ ଅନେକ ଘା ଦେଇ ଦ୍ୱାରକୁ ଭାଙ୍ଗିଲି; ଏହିପରି ଉପାୟରେ ମୁଁ ବାହାରି ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଲି। ସେଠାଠୁ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାରଣ କଲେ, ତାହାର ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ, ଭାଇପଣା ଆସ୍ତିକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ଏଭଳି କହି, ଭୟହୀନ ଭାବରେ, ଭାଲି ମୋତେ ଏକ ଜାମା ପିନ୍ଧି ନିକାଳିଦେଲେ। ଏଭଳି ମୋତେ ବାହାର କରି, ମୋ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବି ଛିନି ନେଇ, ଓ ରାଘବ, ଭୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ବନ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଲି। ମୋ ଅପହୃତ ଜୀବନୀ ପାଇଁ ଶୋକ କରି, ମୁଁ ବଡ଼ ପର୍ବତ ଋଷ୍ୟମୂକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଲି ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣରୁ ଆସିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପରି, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ଏକାନ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗ; ଦେଖ, ରାଘବ, ମୁଁ ନିରପରାଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଭାଲିର ଭୟରୁ, ଓ ମହାବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଦୟା କରି ତାହାକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ନ୍ୟାୟ ଜାଣି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ହସି ନ୍ୟାୟ ଶବ୍ଦ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ମୋ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଅଫଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ତୀବ୍ର; ସେଗୁଡିକ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭାଲି ଉପରେ, ତାହାର କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ି, ପଡ଼ିବ।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ଭାଲି, ତୁମ ଜୀବନୀ ଚୋରାଇ ନେଇଥିବା, ଧର୍ମ ନାଶକ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ବ୍ୟତୀତ, ଦେଖିନାହିଁ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ରହିବ।" "ମୋ ନିଜ ବିବେକରେ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲିନ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ତୁମେ ପ୍ରଚୁର ସୁଖ ପାଇବ।" ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବର ଆନନ୍ଦ ଓ ସାହସ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ। ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବର ଆନନ୍ଦ ଓ ସାହସ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। "ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମ ତୀବ୍ର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଜଳାଇପାରିବ, ଯେପରି ବିପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସୂର୍ୟ।" "ଭାଲିର ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଓ ଦୃଢ଼ତା ବିଷୟରେ ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ; ତାପରେ ଆପଣ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।" "ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଭାଲି କ୍ଳାନ୍ତି ବିନା ଯାତ୍ରା କରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ୟ ଉଦୟ ହୋଇନାହିଁ।" "ସେ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ତୀବ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବା; ଏହି ତାହାର ପ୍ରଭାବ।" "ବନରେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଭାଲିର ଶକ୍ତିରେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତାହାର ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲା।" "ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହା ମହିଷ ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଯାହା କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା।" "ସେ ମହାକାୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ଏକ ଵର ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥ ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଗଲେ।