ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଅନେକ ମଣ୍ଡିଆ ଛତା, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଯକ୍ତୂର ଚାମର ସହିତ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଧରିଥିଲି—ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ଏକ ବର୍ଷ ଧରି, ରାଜା, ମୁଁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଃଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି; ଏବଂ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଯାହା ଭିତରୁ ବାହାରୁଥିଲା। ମୋ ହୃଦୟ ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବିକଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ଦ୍ୱାରକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲି। ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ମୁଁ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଆସିଲି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି, ପୌରଜନ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହୋଇନଥିଲି; ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷମା କର; ରାଜା ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯଥାର୍ଥ ତୁମେ ହିଁ; ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଛି। ତୁମ ଅଭାବରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୌରଜନ ଏବଂ ନଗର ସହିତ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଅବିଗ୍ନ ଅଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରୁଛି; ଦୟାଳୁ, ଶତ୍ରୁନିଶ୍ଚାତକ, କୃପା କରି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମିକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲି; ମୁଁ ଏପରି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଥିଲି, ତେବେ ସେ ମାଙ୍କି ମୋତେ ଉପାଳମ୍ବ କଲେ। ସେ ମୋତେ ‘ହେଃ ତୁମକୁ!’ ବୋଲି ବହୁତ କଥା କହିଲେ; ସେ ପୌରଜନ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକତ୍ର କଲେ। ସେ ମୋତେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପାଳମ୍ବ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: “ତୁମେମାନେ ସବୁ ଜାଣ, ମାୟାବୀ ନାମକ ବଡ଼ ଦାନବକୁ ମୁଁ ରାତିରେ…” ପୂର୍ବେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, ସେ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ିଲି। ମୋ ଭୟଙ୍କର ଭାଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ମୋ ପଛରେ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋତେ ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହ ଦେଖି, ଭୟରେ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୃତ ଗତିରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଶାଳ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ମୋ ଭାଇ ମୋତେ କହିଲେ: “ତା’କୁ ମାରି ନ ଦେଇ, ମୁଁ ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତା’କୁ ମାରି ନ ଦେଉଛି।” “ସେ ଏଠି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି” ବୋଲି ଭାବି, ମୁଁ ସେ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ଏଠାରେ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିଲି, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୟାହୀନ; ମୁଁ ତା’କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିଜନ ସହିତ ମାରିଦେଲି। ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ବହିଗଲା, ଯାହା ସେ ଅଗମ୍ୟ ଗୁହାକୁ ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କଲା। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହାର ଅବରୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାର ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ପୁନିପୁନି ‘ସୁଗ୍ରୀବ!’ ବୋଲି ଡାକିଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ; ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ମୁଁ ପାଦରେ ଘାତ କରି ଦ୍ୱାର ଭାଙ୍ଗିଲି; ଏଭଳି ଉପାୟରେ ମୁଁ ବାହାରି, ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଲି। ସେଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କଲେ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଭାଇପାଇଁ ଭୁଲିଯି ଦୟାହୀନ ହେଲେ। ଏପରି କହି, ଭୟହୀନ ଭାବରେ ବାଲି ମୋତେ ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ସହ ବନ୍ୟାସିତ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାହାର ହୋଇ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲି, ହେ ରାଘବ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ବନ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କଲି। ମୋ ଅପହୃତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ଶୋକ କରି, ମୁଁ ରିଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବାଲି ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣରୁ ଯାଇପାରୁନଥିଲେ। ଏଭଳି ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଦେଖ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି। ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭିତ କରୁଥିବା ବାଲିଙ୍କ ଭୟରେ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ କୃପା କରି, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ରାମ ସ୍ମିତ ମୁଖେ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ମୋ ଏହି ଅଚୁକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସମ ତୀରମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଲି ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହରଣ କରିଥିବା, ଧର୍ମନାଶକ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବଞ୍ଚିଥିବେ। ମୋ ବିଚାରରେ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ତୁମେ ଅଭିଷ୍ଟ ସୁଖ ପାଇବ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯାହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଧୈର୍ୟ ବଢ଼ାଇଲା, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ। ଏଠାରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯାହା ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଧୈର୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇଲା, ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—“ନିଶ୍ଚିତଭାବେ, ତୁମେ ତୀବ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ୍ଦାୟିନ୍ଦ୍ରିୟ ଭେଦ କରିପାରନ୍ତି, କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦହିପାରିବ, ଯେପରି ଅନ୍ତକାଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦହିଦେଉଛି। ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ ଏବଂ ଧୃଢତା ବିଷୟରେ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ; ପରେ ତୁମେ ଯାହା ଉଚିତ ଭାବିବ, କର। ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବାଲି କ୍ଳାନ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ସବୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି। ସେ ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ବେହାଳରେ ଚଢ଼ି, ତା’କୁ ଧରିପାରନ୍ତି—ଏହା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି। ବନରେ ବିଭିନ୍ନ ମଜବୁତ ଗଛମାନେ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ଏକ ବଡ଼ ମହାବଳୀ ମହିଷ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଯେଉଁଠାରେ କୈଳାସ ଶିଖର ସମ ତେଜ ଏବଂ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା।