ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି ଏବଂ ଆପଣ ଆମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଛନ୍ତି। ମୋ ପାଇଁ, ଯିଏ ଅସହାୟ ଥିଲି, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ; ଅସହାୟମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଆପଣ। ଏହି ଅନେକ ଷଡ଼ାଂଗ ଛତା, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଯକ୍ତୂଳୀ ବିଶ୍ରାମୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧରିଥିଲି, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" "ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଦୁଃଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି। ଏବଂ ଗୁହା ମୁହଁ ଠାରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଯାହା ଭିତରୁ ବାହାରୁଥିଲା। ମୋ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ମୁହଁଟିକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲି। ପରେ ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ମୁଁ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି; ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।" "ମୁଁ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହେଇନଥିଲି; ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଏହି ରାଜ୍ୟର ମହାନ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବବତ୍ ଅଛି। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ମନ୍ତ୍ରୀ, ପ୍ରଜା ଓ ନଗର ସହ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଏବେ ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ; ମୁଁ ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଛି। ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଦୟାକରି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେନାହିଁ।" "ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ବିଜୟ କରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲି; ମୁଁ ଏପରି ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିବା ସମୟରେ, ଏକ ବାନର ମୋତେ ନିନ୍ଦା କଲା। ସେ ମୋତେ 'ଧିକ୍!' ବୋଲି କହିଲା ଏବଂ ବହୁ କଥା କହିଲା; ସେ ଲୋକମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ସେ ମୋତେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିନ୍ଦାସହିତ କହିଲା: 'ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ, ମୁଁ ରାତିରେ ମହାରାକ୍ଷସ ମାୟାବୀଙ୍କୁ...' 'ପୂର୍ବେ ଯେତେବେଳେ ସେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା କଲା, ସେ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କଲା; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡିଦେଲି। ମୋ ଭୟଙ୍କର ଭ୍ରାତା ତ୍ୱରିତ ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଲେ; ତେବେ ସେ ମାନ୍ୟ ରାତିରେ ମୋତେ ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସହ ଦେଖିଲେ। ସେ ଆମକୁ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦୃତ ଗତିରେ ଏକ ବିଶାଳ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।' 'ସେ ଭୟାନକ ଏହି ବିଶାଳ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ମୋ ଭାଇ ଭୟଙ୍କର ଚେହେରାରେ ମୋତେ କହିଲେ: "ତାଙ୍କୁ ମାରି ନ ଥିଲେ ମୁଁ ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିନେଉଛି।"' 'ମୁଁ ଭାବିଲି, "ସେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି", ଏହି କଠିନ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି; ଏଠାରେ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ଏଠାରେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିଲି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ମାରିଦେଲି।' 'ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ବେହେଇ, ଗୁହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହା ମୁହଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିଲା।' 'ମୁଁ ବାରମ୍ବାର "ସୁଗ୍ରୀବ!" ବୋଲି ଡାକିଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ; ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ମୁଁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ମୁହଁକୁ ବହୁ ଥର ଆଘାତ କଲି; ଏଭଳି ଉପାୟରେ ବାହାରି ଆସି, ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଲି।' 'ସେଠାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ; ସେ ନିଜର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ, ଭ୍ରାତୃସ୍ନେହକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ଏପରି କହି, ଭୟ ହୀନ ଭାବରେ ବାଳି ମୋତେ ଏକ ଭୂଷଣ ଛଡ଼ା ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।' 'ଏପରି ଭାବେ ସେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବି ଛିନିନେଲେ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲି, ତାଙ୍କ ଭୟରେ। ମୋ ଅପହୃତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଇଁ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହି ମହା ପାହାଡ଼ ଋଷ୍ୟମୂକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବାଳି ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଆସିପାରିବା ନଥିଲେ।' 'ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଥା। ଦେଖନ୍ତୁ, ହେ ରାଘବ, କିପରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।' 'ବାଳିଙ୍କ ଭୟରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ହେ ଦୀର୍ଘବୀର୍ୟ ରାମ, ଆପଣ ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ।' ଏପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମ ମୃଦୁ ହସି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିଲେ। "ମୋ ଏହି ଅପରାଜିତ, ତିକ୍ତ୍ବ, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ତୀର ଦୁଷ୍ଟ ବାଳି ଉପରେ ପଡ଼ିବ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଛିନିନେଇଥିବା ବାଳିକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଧର୍ମ ନାଶକ ଜୀବନ୍ତ ରହିବ। ମୋ ବିଚାରରେ, ତୁମେ ଦୁଃଖର ସାଗରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି ଏବଂ ତୁମେ ପ୍ରଚୁର ଆନନ୍ଦ ପାଇବ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯାହା ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା କହିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଯାହା ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଲା, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। "ନିଶ୍ଚୟ, ଆପଣଙ୍କର ଦହନଶକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବ, ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି। ଆପଣ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ ବାଳିଙ୍କ ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଧୃତି ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ତାପରେ ଯଥାଯଥ କରନ୍ତୁ। ପଶ୍ଚିମ ସାଗରରୁ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଳି ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ଯାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପୂର୍ବରୁ। ସେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାକୁ ଶକ୍ତିରେ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ି ଧରିପାରେ, ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ। ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ବନରେ ବାଳିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏପରି।