ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖାହେବା ପରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ମୁଁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲି; ମୁଁ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲି, ଓ ରାଘବ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋର ଅଧିକାରରେ ଥିଲା। ଶତ୍ରୁ ଦାନବକୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ବାନର ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରଙ୍ଗିତ ହେଇଗଲା। ସେ ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ ଏବଂ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ଓ ରାଘବ, ସେ ଦମନ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରିଲେ। ଭାଇ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମୋର ମନ ଏକ୍ସନ୍ କରିବାକୁ ଝୁକିଲାନି; ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋର ଭାଇ ସେତେବେଳେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଅଭିବାଦନ କଲି; ସେ ଅନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମୋ ମୁକୁଟ ଛୁଇଁ ନମିଲି, ଓ ପ୍ରଭୁ; ତଥାପି, ଭାଇ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ଭଳି, ବାଲି ମୋତେ କ୍ଷମା କରିଲେନି। ଏହି ପରେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବାଲି ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ ଆଗକୁ ଆସିଥିଲେ; ମୁଁ ଭାଇଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ। "ଭାଗ୍ୟରେ, ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଆସିଛ; ଶତ୍ରୁକୁ ତୁମେ ହତ୍ୟା କରିଛ; ମୋ ପାଇଁ, ଯେ ମୁଁ ଅସହାୟ ଥିଲି, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ, ଓ ଅସହାୟଙ୍କ ଆନନ୍ଦ।" ଏହି ଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ। "ଏହି ବହୁପାସ୍ତ ଛତା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯକ୍-ପୁଛ ର ଚମର, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ଧରିଛି, ଗ୍ରହଣ କର।" "ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁହା ଦ୍ବାରରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲି, ଓ ରାଜା; ଏବଂ ଦ୍ବାରରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଗୁହାରୁ ବହିବା।" ମୋର ହୃଦୟ ଶୋକରେ ଭରିଗଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ଦ୍ବାରକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଇ, ମୁଁ ପୁନି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ଏଠାରେ, ମୋତେ ଦେଖି, ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜା ହେଲି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷମା କର; ରାଜା ଭାବେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲି। ଏହି ରାଜ୍ୟପାଳନ ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋ ପାଇଁ ହେଲା; ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ସହର ସହିତ ରାଜ୍ୟ ର କ୍ଲେଶ ଦୂର ହୋଇଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଭରସା କରୁଛି; ମୁଁ ଏହା ତୁମେ ଦେଉଛି; କ୍ରୋଧ କରନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ହନ୍ତା। "ମୁଁ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ରାଜା ହେଲି; ଏପରି ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି କହିବା ସମୟରେ, ବାନର ବାଲି ମୋତେ ତିରସ୍କାର କଲେ।" "ତୁମେ ଅପରାଧୀ!" ବୋଲି ମୋତେ କହି, ଅନେକ ଅନ୍ୟ କଥା କହିଲେ; ସେ ଜନସମୁଦାୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଏକତ୍ର କଲେ। ସେ ମୋତେ ସମ୍ମିଳିତ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନ ଶବ୍ଦ କହିଲେ: "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିଛ, ମାୟାବୀ ନାମକ ମହାଦାନବକୁ ମୁଁ ରାତିରେ..." "ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆଗ୍ରହ ଥିଲା, ସେ ମୋତେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲି। ମୋର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଁ ରାତିରେ ଦେଖିଲେ, ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଏକ ସହିତ।" "ସେ ଭୟରେ ଭରି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଶାଳ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଜାଣି, ମୋର ଭାଇ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିକ୍ଷୁଦ୍ର ହେଇ, ମୋତେ କହିଲେ:" "‘ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ବିନା, ମୋତେ ସହରକୁ ଫେରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହା ଦ୍ବାରରେ ପ୍ରତିକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।’" "ମୁଁ ଭାବିଲି, ‘ସେ ଏଠାରେ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରୁଛି,’ ଏବଂ ତାହା ଅପହ୍ରାଣ କରିବାକୁ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ଏଠାରେ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।" "ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋର ଶତ୍ରୁ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୃଢ଼, ଦେଖିଲି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ଏକାଥରେ ହତ୍ୟା କଲି।" "ତାଙ୍କର ମୁଁ ରୁ ରକ୍ତର ଧାରା ବହିଲା, ଏହି ଅପରିଚାଳିତ ଗୁହାକୁ ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଗଞ୍ଜିଲା।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହା ଦ୍ବାର ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ ଦେଖିଲି।" "‘ସୁଗ୍ରୀବ!’ ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଡାକିଲି, ଉତ୍ତର ମିଳିଲାନି; ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।" "ପାଦର ଘା ଦେଇ ଦ୍ବାରକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି; ଏହି ଉପାୟରେ, ମୁଁ ବାହାରି ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଗଲି।" "ସେଠାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଆଗ୍ରହରେ, ଭାଇପାଇଁ ଭାବନାକୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ଭୁଲିଗଲେ।" "ଏପରି କହି, ବାଲି ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ମୋତେ ଏକ ଗୋପାଳ ଜମା ପରି ତାଳିଦେଲେ।" "ଏପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଓ ମୋର ଜନନୀକୁ ବିୟୋଗ କରି, ଓ ରାଘବ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଅଟବୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭ୍ରମଣ କଲି, ତାଙ୍କ ଭୟରେ।" "ଅପହୃତ ଜନନୀ ପାଇଁ ଶୋକ କରି, ମୁଁ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଋଷ୍ୟମୂକ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯାହାକୁ ବାଲି ଅନ୍ୟ କାରଣରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେନି।" "ଏପରି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ସମସ୍ତ କଥା, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖ୍ୟାନ କହିଛି; ଦେଖ, ଓ ରାଘବ, କିପରି ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇ ଏହି ଅପରାଧରେ ଆସିଛି।" "ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ବାଲିର ଭୟରେ, ଓ ରାମ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଦୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ।" ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ନ୍ୟାୟ ଜାଣି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ହସି କଥା କହିଲେ। "ମୋ ଅସଫଳ, ତୀବ୍ର ଓ ରବିସମ ଚମକୁଥିବା ବାଣଗୁଡିକ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ବର୍ଷିବ;" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମର ଜନନୀ ଅପହୃତା ବାଲିକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଧର୍ମ ନାଶକ ଜୀବିତ ରହିବ।" "ମୋ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଖିପାରୁଛି ତୁମେ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ଏବଂ ତୁମେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ପାଇବ।