ମୋ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଭାବରେ, ମୁଁ ଜଳ ଦାନ କରି ଫେରିଲି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ। ମୁଁ ଦୁଃଖକୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହା ଜାଣିଗଲେ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଳି, ସେମାନେ ମୋତେ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିଥିଲି, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମୋର ଥିଲା। ଶତ୍ରୁ ରକ୍ଷସକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଏକ ବାନର ଆସିଲା; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତା’ର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହେଇଗଲା। ସେ ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବାନ୍ଧି ଦୁର୍ବାଦ କହିଲା; ମୁଁ ରାଘବ, ତା’ର ଶକ୍ତି ଥିଲା ଦମନ କରିବାକୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା। ମୋର ମନ ଭାଇପାଇଁ ସମ୍ମାନରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଲା ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋର ଭାଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ମୁଁ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲି; ସେ ଅନ୍ତରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ। ମୁଁ ତା’ର ପାଦକୁ ମୋର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ନମିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ବାଲି ମୋପ୍ରତି ରୋଷରେ ମୁଁକୁ କ୍ଷମା କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଉତ୍ତମ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁଷ୍ଠିତ। ତା’ପରେ, ବାଲି ରୋଷରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ମୋର ଭାଇକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲି, ତା’ର କ୍ଷେମ ଚାହିଲି। “ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଆସିଛ, ଶତ୍ରୁକୁ ତୁମେ ହତ୍ୟା କରିଛ; ମୋ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଅସହାୟ ଥିଲି, ତୁମେ ଏକା ରକ୍ଷକ, ହେ ଅସହାୟଙ୍କ ଆନନ୍ଦ।” ଏହି ଅନେକ ପ୍ରସ୍ଥରିତ ଛତା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଛି, ଚମରୀ ବିଶ୍ରାମି, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଧରିଛି। ଦୁଃଖରେ, ମୁଁ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି, ହେ ରାଜା; ଏବଂ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଯାହା ଗୁହାରୁ ଉଠିଥିଲା। ମୋ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲା; ତା’ପରେ ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ଦ୍ୱାରକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲି। ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ହୋଇ, ମୁଁ ପୁନଃ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି, ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇନି; ତୁମେ ମୋତେ କ୍ଷମା କର; ରାଜା ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ତୁମେ ଏକା, ମୁଁ ପୂର୍ବର ପରି ଅଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋ ପାଇଁ ହୋଇଛି; ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ସହର ସହିତ, ରାଜ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଭାରପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି; ରୋଷ କର ନାହିଁ, ମୃଦୁଭାବୀ, ଶତ୍ରୁନିହନ୍ତା। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲି, ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହିଲି; ଏପରି ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲି, ତା’ପରେ ସେ ବାନର ମୋତେ ତାଡ଼ନା କଲେ। “ତୁମେ ଉପରେ କ୍ଷୁଦ୍ର!” ବୋଲି ମୋତେ ଅନେକ କଥା କହିଲେ; ସେ ଜନସମୁଦାୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ। ସେ ମୋତେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅପମାନର କଥା କହିଲେ: “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ, ମାୟାବୀ ମହାରକ୍ଷସକୁ ରାତିରେ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲି।” ଏହି ଦୀର୍ଘ ପୂର୍ବରେ, ସେ ରୋଷିତ ଏବଂ ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ ହେଇ, ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ତା’ର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ିଲି। ମୋ ଭୟଙ୍କର ଭାଇ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପଛରେ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ମୋତେ ରାତିରେ ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଜଣ ସହ। ସେ, ଭୟରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୃତ ଭାବରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ଜାଣିଲି ଯେ ସେ ଭୟଙ୍କର ବିଶାଳ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ମୋ ଭାଇ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ତା’ପରେ ମୋତେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରି ଦେଉ ନାହିଁ, ତା’ପରେ ମୋର ସହରକୁ ଫେରିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯାଏଁ ମୁଁ ତା’କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।” ମୁଁ ଭାବିଲି, “ସେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି,” ତା’ପରେ ମୁଁ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ତା’ଠାରେ ମୁଁ ତା’କୁ ଖୋଜିବାରେ ଏକ ବର୍ଷ ଲାଗିଗଲା। ସେଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଦେଖିଲି; ମୁଁ ତା’କୁ ତା’ର ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ସହ ଏକାବାରେ ହତ୍ୟା କରିଦେଲି। ତା’ର ମୁଖରୁ ରକ୍ତର ବଡ଼ ଧାର ବାହାରିଲା, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଗୁହାକୁ ପୂରିଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଗଞ୍ଜିଲା। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଗୁହା ଦ୍ୱାର ମୁଦ୍ରା ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ପୁନଃ ପୁନଃ “ସୁଗ୍ରୀବ!” ବୋଲି ଡାକିଲି, କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲି। ମୁଁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗୁହା ଦ୍ୱାରକୁ ଅନେକ ମାରି ଖୋଲିଲି; ଏହିପରି ଉପାୟରେ, ମୁଁ ବାହାରି ଫେରିଲି ସହରକୁ। ସେଠାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାରଣ କଲେ, ସେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଚାହିଲା, ଭାଇପ୍ରତି କ୍ରୂର ଭାବରେ ଭୁଲିଗଲା। ବାଲି ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ମୋତେ ଏକ ଦୁସ୍ତ୍ର ପୋଷାକ ସହ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏପରି ତା’ପରେ, ମୁଁ ତା’ର ଭୟରେ, ମୋ ଜନନୀକୁ ବିହୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭ୍ରମଣ କରିଲି। ମୋ ଅପହୃତ ଜନନୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରି, ମୁଁ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଋଷ୍ୟମୂକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯାହାକୁ ବାଲି ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଛି, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଖ୍ୟାନ; ଦେଖ, ହେ ରାଘବ, କିପରି ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଆସିଛି। ବାଲି ଭୟରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ମୋତେ ଦୟା କରି ତା’କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ, ନ୍ୟାୟ କଥା ସୁଗ୍ରୀବକୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମନେ ସ୍ମିତ ଭାବରେ। “ମୋ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ଅପରାଜିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ପଡ଼ିବ, ଯିଏ ରୋଷରେ ଭରିଛି। ଯାଏଁ ମୁଁ ଏହି ବାଲିକୁ ଦେଖିବି ନାହିଁ, ଯିଏ ତୁମ ଜନନୀକୁ ଅପହରଣ କରିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଧର୍ମନାଶକ ଜୀବନ୍ତ ରହିବ।