ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଗୁହାରେ ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲି, ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ମାରାଯିବା ନିଶ୍ଚିତ ବୁଝିଲି; ତାପରେ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ବଡ଼ ପଥର ଦେଇ ଶିଳିଦେଲି। ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇ, ଜଳତର୍ପଣ କରି, ମୁଁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି। ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏହି ଘଟଣା ଜାଣିଗଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୋତେ ମିଳି, ମୋତେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲି, ହେ ରାଘବ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋର ଅଧିକାରରେ ଥିଲା। ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ଦୈତ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋ ଭାଇ ଫେରିଲେ; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା। ସେ ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ହେ ରାଘବ, ଦମନ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମୋ ମନ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଭାଇପ୍ରତି ଆଦରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇଯିବାରୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲି ନାହିଁ; ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋ ଭାଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ସେଇ ମହାତ୍ମାକୁ ସମ୍ମାନ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କଲି; ସେ ଅନ୍ତରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଚରଣକୁ ମୋର ମୁକୁଟ ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ବାଳୀ ରୋଷବଶତ: ମୋତେ ମାଫ କଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବାଳୀ ରୋଷରେ ଭରି, ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ଭାଇଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି। ମୁଁ କହିଲି, “ଭାଗ୍ୟବଶତ: ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରିଛ; ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଛ; ମୋ ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଅସହାୟ ଥିଲି, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ, ହେ ଅସହାୟଙ୍କ ଆନନ୍ଦ। ଏହି ଚମକୁଥିବା ଚତୁର୍ଦ୍ଧାର ଛତା, ଚାନ୍ଦ୍ର ପରି ଜ୍ୱଳମାନ, ଯକ୍-ପିଛା ଚାମର, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଧରିଛି, ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବର୍ଷ ଦୁଃଖରେ ରହିଥିଲି, ହେ ରାଜା; ଏବଂ ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ତ ଦେଖିଲି, ଗୁହାରୁ ବାହାରୁଛି। ମୋ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭାରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକଳ ହୋଇଯିବାରୁ, ମୁଁ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ପାହାଡ଼ ଶିରା ଦେଇ ଶିଳିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଚାଲି, ମୁଁ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଆସିଲି; ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି, ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ରାଜା ହେଲି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ମାଫ କର; ରାଜା ଭାବେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବପରି ଅଛି। ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଲା; ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ, ଓ ସହର ଏବେ ମୋ ପାଖରେ, ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଭାରସା କରିଛି; ମୁଁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି ଦେଉଛି; ରୋଷ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଶାନ୍ତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲି; ଏଭଳି ସ୍ନେହପୂର୍ବକ କହିବା ପରେ, ସେଇ ବାନର ମୋତେ ତିବ୍ର ଉପାଲୋଚନା କଲେ। 'ତୁମେ ଲଜ୍ଜା କର!' ବୋଲି, ସେ ଅନେକ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ସେ ଜନସମୁଦାୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଏକତ୍ର କଲେ। ମୋ ପାଖରେ ମିତ୍ରମାନେ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଏମିତି ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ, ମାୟାବୀ ଦୈତ୍ୟକୁ ମୁଁ ରାତିରେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିଥିଲି। ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଘଟଣା, ଯେତେବେଳେ ସେ ରୋଷରେ ଭରି, ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁ, ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା। ମୋ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଭାଇ ତୁରନ୍ତ ପଛୁଆଇଲେ; ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ସେ ମୋତେ ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟଜଣ ସହ ଦେଖିଲେ। ଭୟରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟ ଦୂତ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଶାଳ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଜାଣି, ମୋ ଭାଇ ମୋତେ କହିଲେ: ‘ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଛଡ଼ା, ମୋତେ ସହରକୁ ଫେରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରି ଦେଉଛି।’ ମୁଁ ଭାବିଲି, ‘ସେ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି,’ ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିଲି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ମାରିଦେଲି। ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ବେହେଇ, ଏହି ଅପାର ଗୁହାକୁ ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଗୁଞ୍ଜନ କରାଇଦେଲା। ଶତ୍ରୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହାର ଶିଳିଦେଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ମୁଁ ବାରମ୍ବାର 'ସୁଗ୍ରୀବ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ବିଶେଷ ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ମୁଁ ଦ୍ୱାରକୁ ଅନେକ ପାଦଘାତ କରି, ଏହିପରି ମୁଁ ବାହାରିଲି ଏବଂ ସହରକୁ ଫେରିଲି। ସେଠାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଲାଭ ପାଇଁ ଭାଇପ୍ରତି ବନ୍ଧନକୁ ଭୁଲିଗଲେ। ବାଳୀ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ମୋତେ ଏକ ମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ତାଳିଦେଲେ। ଏହିପରି ବାହାର କରାଯିବାରୁ, ମୋ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ସାରା ପୃଥିବୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଭୟରେ ଭ୍ରମଣ କଲି। ମୋ ଅପହୃତା ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରି, ମୁଁ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଋଷ୍ୟମୂକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବାଳୀ ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣରୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏବଂ ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର କହିଦେଲି; ଦେଖ, ହେ ରାଘବ, କିପରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ବାଳୀଙ୍କ ଭୟରେ, ଯେଉଁଥି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ମୋତେ ଦୟା କରି ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଉପସ୍ଥାନ ଶୁଣି, ଶ୍ରୀରାମ, ଜ୍ୱଳମାନ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟର ବାକ୍ୟ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମନେ ହସି କଥା କହିଲେ। “ମୋ ତୀର, ଯେଉଁଠି ଅଫଳ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଳୀ ଉପରେ ପଡ଼ିବ, ଯେଉଁଠି ରୋଷରେ ଭରିଛି।