ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଆମେ ଦୁଇ ଜଣେ ଭାଇ ଭୟଭୀତ ଅସୁରକୁ ଦୃତଗତିରେ ଆଗରେ ଫେରିବାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ ପଛ କରୁଥିଲୁ। ତାହା ଦେଖି ଅସୁର ତୁରନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲା, ଯାହା ଘାସରେ ଢାକା ଥିଲା, ଆମେ ଗୁହା ପାଖରେ ଉଭୟ ଦଣ୍ଡା ହେଇ ଦଉଡ଼ିଲୁ। ଶତ୍ରୁକୁ ଏମିତି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦେଖି, ମୋ ଭାଉଁ ବାଲୀ କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ଅଗ୍ରପ୍ରଭାବିତ ହେଇ ମୋତେ କହିଲେ—“ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ସଚେତନ ରହ, ମୁଁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେବି।” ବାଲୀଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଲି; କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ ପଦେ ପଦେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ବାଲୀ ଗୁହାରେ ଯିବା ପରେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ମୁଁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କଲି; ଏପରି ଭାବେ ଏହି ସମୟ ଅତିତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ, ବାଲୀ ହାରାଇଯିବାର ଅନୁଭୂତି ଆସିଲା, ମୋ ମନ ଭାଇପାଇ ଭୟଭୀତ ହେଲା; ମୁଁ ମୋ ଭାଇକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଭୟ ଓ ଶଙ୍କାରେ ଭରିଗଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଗୁହାରୁ ଝାଗ ଭରା ରକ୍ତ ବାହାରୁଛି; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ଅସୁରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ମୋ କାନରେ ପହଞ୍ଚିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ଭାଇର ରଣ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯିବା ବିବେକ କରି ଗୁହା ଦ୍ୱାରକୁ ପାହାଡ଼ ତଳା ଦେଇ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଦୁଃଖରେ ଅକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ଜଳତର୍ପଣ କରି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି; ଏହି ଦୁଃଖ ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହା ଜାଣିଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ରାଜା ଭାବେ ବସାଇଲେ; ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିଥିଲି, ରାମ, ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋର ଅଧିକାର ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶତ୍ରୁ ଅସୁରକୁ ମାରି ମୋ ଭାଇ ବାଲୀ ଫେରିଲେ; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହେଇଗଲା। ସେ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବନ୍ଧି ଦେଲେ ଓ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ରାମ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଲେ। ମୋ ମନ ଭାଇ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅବିକ୍ରିୟ ରହିଲା; ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପରେ, ବାଲୀ ଶହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରି ସମ୍ମାନ କରି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲି; ସେ ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ନମସ୍କାର କଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ବାଲୀ, ମୋପାଇଁ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ରହି, ମୋତେ ମାଫ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ସମୟ ପରେ, ବାଲୀ କ୍ରୋଧରେ ତାପିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ମୁଁ ଭାଇର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି। ମୁଁ କହିଲି—“ଭାଗ୍ୟବଶତ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଫେରିଛ; ଶତ୍ରୁ ମାରିଛ; ମୋପାଇଁ, ଯେଉଁ ମୁଁ ଅସହାୟ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ, ହେ ଦୁଃଖୀର ଆନନ୍ଦ। ଏହି ଅନେକ ପାଟି ଚତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଛି, ଯକ୍-ପୁଛ ଚମର ସହିତ, ଏହା ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ଏହି ତୁମ ପାଇଁ ଧରିଛି। ଏକ ବର୍ଷ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲି; ରକ୍ତ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା; ପରେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରକୁ ପାହାଡ଼ ତଳା ଦେଇ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଏଠାରୁ ବାହାରି, ମୁଁ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲି; ଏଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି, ନାଗରିକ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରି ରାଜା ହେଇନି; ତୁମେ ମୋତେ ମାଫ କର; ରାଜା ଭାବେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବର ପରି ଅଛି। ତୁମେ ନାଥିବାରୁ ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି; ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାଗରିକ ଓ ଶହର ସହିତ, ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଛି; ମୁଁ ଏହା ଏପରି ହସ୍ତାନ୍ତର କରୁଛି; ହେ ଶାନ୍ତ, ଶତ୍ରୁ ଘାତକ, କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ମୁଁ ରାଜା ହେବାକୁ ଚାହିଲି, ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ଜିତିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ଏଭଳି ଆନୁରାଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲି, ତେବେ ବାଲୀ ମୋତେ ଅପମାନ କଲେ। ସେ ମୋତେ “ଧିକ୍କାର!” କହି ଅନେକ ଅପମାନ ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ଲୋକମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ଉତ୍ତମ ଅପମାନ ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଜାଣ, ମାୟାବୀ ଅସୁରକୁ ମୁଁ ରାତିରେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲି। ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତଳେ ରଣ ପାଇଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲା; ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ରାଜଧାନୀ ଛାଡ଼ିଥିଲି। ମୋ ଦୁଃସ୍ଥ ଭାଇ ତୁରନ୍ତ ମୋ ପଛକୁ ଦଉଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସହିତ ଥିଲି। ଅସୁର ଦୁଇ ଜଣେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଭଗିଲେ; ଦୃତଗତିରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ଜାଣିଲି ତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ମୋ ଭାଇ କ୍ରୂର ଚେହେରାରେ ମୋତେ କହିଲେ—‘ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିନାହିଁ, ମୁଁ ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିପାରିବି ନାହିଁ; ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବି।’ ମୁଁ ଭାବିଲି—‘ସୁଗ୍ରୀବ ଏଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି’—ମୁଁ ଏହି ଦୁ୍ର୍ଗମ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲି; ତାଉପରେ ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁକୁ ଦେଖିଲି; ସେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିଜନ ସହିତ ମାରିଦେଲି। ତାଙ୍କ ମୁଁ ରୁ ରକ୍ତ ଧାରା ବହିବା ଲାଗିଲା, ଏହା ଗୁହାକୁ ପୂରି ଦେଲା, ଏହା ଭୂମିକୁ ଗଞ୍ଜିଲା। ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବା ପରେ, ମୁଁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ଗୁହା ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ପୁନିପୁନି ‘ସୁଗ୍ରୀବ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲି।