ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ମୋ ସ୍ନେହମୟ ବନର ମକଡ଼ାମାନେ ସବୁଦିନ ମୋତେ ଚାରିପଟେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବି ମୁଁ, ସେମାନେ ସାଥିରେ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ରୁହିବି, ସେଉଁଠି ମୋ ସହ ରହନ୍ତି। ଏହା ସାର ଅନ୍ତର୍ଗତ କଥା, ଏଠାରେ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କାହିଁକି କହିବି? ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ବାଲି, ଯିଏ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଓ ଭାଇ ଉଭୟ। ସେ ନାଶ ପାଇଲେ ପରେ ମୋର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେବ; ମୋର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଜୀବନ ତାଙ୍କର ପତନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ହେଉଛି ମୋ ଦୁଃଖର ସେଷ, ଏହା ଏକ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କଥା; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଯେଉଁଠି ଥାଉ, ବନ୍ଧୁ ସବୁବେଳେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ଏକ ନିଜସ୍ୱ କାରଣ ଅଛି କି ନାହିଁ, ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି କାରଣ ଶୁଣିଲେ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିବି। ତୁମ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅପମାନ ଶୁଣି, ମୋ ରୋଷ ବର୍ଷା ଋତୁର ଜଳପ୍ରବାହ ପରି ହୃଦୟରେ ବଢ଼ିଯାଏ। ତୁମେ ଭୟ ବିନା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ କଥା କହ, ମୁଁ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇଛି; ତୁମ ଶତ୍ରୁ ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ନାଶ ପାଇଯିବ।" କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କର ଏମିତି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଚାରି ମକଡ଼ା ସହ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲା, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। (ଏଠାରେ ନବମ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି।) ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ବାଲି ମୋର ବଡ଼ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଆମ ପିତାଙ୍କ ଓ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ପିତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେଉଁଠି ଥିବା ବଡ଼ ଭାଇ ଭାବେ ବାଲିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ମହାରାଜା କରିଥିଲେ। ସେ ପିତା ଓ ପର୍ଦ୍ଦାଦାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଦାସ ଭାବେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ର ଥାଏ। ଏକ ସମୟରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପୁଅ ମାୟାବୀ, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବାଲିଙ୍କ ସହ ପୂର୍ବରୁ ଜନା ଶତ୍ରୁତା ଥିଲା, ଏକ ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ଘୁମାଉଥିବାବେଳେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରେ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି ବାଲିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାଲେଉଥିଲା। ବାଲି ଘୁମ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ। ମୁଁ ଓ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାହାରିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ବଶତଃ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବାଲିଙ୍କ ସହ ବାହାରିଲି। ମାୟାବୀ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରାଣ୍ୟେ ଅନୁସରଣ କଲୁ। ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ ହେଉଥିଲେ ଓ ପଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ମାୟାବୀ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଆମେ ଗୁହା ମୁହଁରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିଲୁ। ବାଲି ରୋଷରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ମୋତେ କହିଲେ: 'ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏଠି ଗୁହା ମୁହଁରେ ଚେତନା ରଖ; ମୁଁ ଏହି ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି ଆସିବି।' ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ ଗୁହା ଭିତରକୁ ପଦେ ପଦେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ପରେ, ମୁଁ ଗୁହା ମୁହଁରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କଲି। ସମୟ ଏମିତି ଚାଲିଗଲା। ଏକ ବେଳେ ମୁଁ ଭାବିଲି, ବାଲି ହରାଇଗଲେ କି? ଭାଇ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଗୁହା ମୁହଁରୁ ଫେନା ଓ ରକ୍ତ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖିଲି, ମୋର ଚିତ୍ତ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ଏଠି ରକ୍ତ ଏବଂ ଆସୁର ଧ୍ୱନି ମାତ୍ର ଶୁଣିଲି, ଭାଇଙ୍କ ରବି ଶୁଣିଲି ନାହିଁ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଭାବିଲି, ବାଲି ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ। ଏହିପରି ଅନୁମାନ କରି, ମୁଁ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ସମାନ ପାଥର ଦେଇ ଗୁହା ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଦୁଃଖରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ, ମୁଁ ଜଳ ଦେଇ ପିତୃତର୍ପଣ କଲି ଓ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି। ମୁଁ ଏହି ଘଟଣା ଲୁଚାଇ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହା ଜାଣିଲେ। ସେମାନେ ଆମକୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ରାଜ୍ୟ ନ୍ୟାୟରେ ଚଲାଇଲି। ଏହି ସମୟରେ, ବାଲି ଶତ୍ରୁ ଦାନବକୁ ମାରି, ଶହରକୁ ଫେରିଲେ। ମୋତେ ରାଜ୍ୟାଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହେଲା। ସେ ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଓ କ୍ରୂର କଥା କହିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ରଖି କିଛି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲିନି। ବଡ଼ ଭାଇ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଶାରି, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ମାନ୍ୟ କଲି, ତାଙ୍କର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲି, ସେ ମନେ ଖୁସି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ମୋପ୍ରତି ରୋଷ ଥିଲା, ତେଣୁ କ୍ଷମା କଲେ ନାହିଁ। (ଏଠାରେ ଦଶମ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି।) ତାପରେ ବାଲି ରୋଷରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ ଆସିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଲି। କହିଲି, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣ ସୁସ୍ଥ ଫେରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନିହତ ହୋଇଛି; ମୋ ପାଇଁ, ଯିଏ ଅସହାୟ, ଆପଣ ହିଁ ରକ୍ଷକ, ଅସହାୟଙ୍କର ଆନନ୍ଦ। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ ସମାନ ଛତା ଓ ଚାମର ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧରିଛି, ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟାୟର କାହାଣୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବାଲିଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।