ଏହି ସନ୍ଦେହର ଦୁଇଁ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସିପାରି ନାହିଁ; ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ଅଟୁକି ରହିଛନ୍ତି। ମୋ ସହିତ କେବଳ ମୋ ସଙ୍ଗୀ ବାନରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ହନୁମାନ୍ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆଜି ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିପାରିଛି। ଏହି ସ୍ନେହିଳ ବାନରମାନେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ପାଖରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ସେଉଁଠି ମୋ ସହିତ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରହିବାକୁ ପଡ଼େ ମୋ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଏହା ହେଉଛି ସାରାଂଶ, ରାମ; ମୁଁ କାହିଁକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି? ମୋ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ ଭାଲି, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଓ ମୋ ଭାଇ ଦୁହିଁ। ସେ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରେ ମୋ ଦୁଃଖ କେବଳ ତାପରେ ମିଟିବ; ମୋ ସୁଖ ଓ ପ୍ରାଣ ସେଉଁଠି ନିର୍ଭର କରେ। ଏହା ହେଉଛି ମୋ ଦୁଃଖର ଶେଷ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତିମ ଶବ୍ଦ ଦେଉଛି; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ମିତ୍ର ସଦା ମିତ୍ର ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରେ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ବାନର, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତୁମର ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଶୁଣିବି, ସେତେବେଳେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୂର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" "ତୁମ ଅପମାନ ଶୁଣି ମୋ ରୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ, ବର୍ଷାକାଳର ଜଳ ଧାରା ଭଳି ମନରେ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ।" "ଭୟ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ କଥା କହ, ମୁଁ ଧନୁ ଚଢ଼ାଉଛି; କାରଣ ମୁଁ ଏକ ଅଗ୍ର ତୀର ଲଗାଇଛି, ତୁମ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ।" କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର ଏପରି କହିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଚାରି ବାନର ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏପରି ଆନନ୍ଦ ମୁଖରେ ବିକାଶି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏବେ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଭାଲି ମୋ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଆମ ପିତା ଓ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ। ପିତା ବିଦିଥିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜେଷ୍ଠ ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ବାନରମାନଙ୍କ ନାୟକ ଓ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ କରିଥିଲେ। ସେ ପିତା ଓ ପୁର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ; ମୁଁ ସଦା ଦାସ ଭଳି ନମ୍ର ହୋଇ ରହୁଥିଲି। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାବୀ ନାମକ ଅସୁର ଥିଲେ, ଡୁନ୍ଦୁଭିର ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ଏକ ମହିଳା ସମ୍ପର୍କରେ ଭାଲି ସହିତ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଶତ୍ରୁତା ଥିଲା। ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତେ ଘୁମେଇଥିବା ବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରରେ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଘର୍ଜନ କରି, ଭାଲିକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ। ମୋ ଭାଇ ଘୁମେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ଭାଲି ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଓ ତୁରନ୍ତ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲେ। ରୋଷ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ସେ ଅସୁରକୁ ମାରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ଓ ମହିଳାମାନେ ସେଉଁଠି ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆମେ ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତାରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଭାଲି ସହିତ ବେଗରେ ବାହାରିଗଲି। ଭୟରେ ଅସୁର ପଲାଇଯାଉଥିଲେ, ଆମେ ଦୁଇଁ ଅଧିକ ବେଗରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲୁ; ଏହି ସମୟରେ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ରାସ୍ତା ଚମକୁଥିଲା। ଅସୁର ଶୀଘ୍ର ଚଳି, ଏକ ବଡ଼ ପୃଥିବୀ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଢକା ଥିଲା; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରରେ ଦେଖୁଥିଲୁ। ଶତ୍ରୁ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି, ଭାଲି ରୋଷରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ମୋତେ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମେ ଏଠି ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଚେତନାରେ ରହ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଉଛି।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି; ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭାଲି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ମୁଁ ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କଲି; ଏହି ଅନ୍ତରାଳ ଅତିତ ହେଲା। ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ଭାଇ ହାରିଗଲେ, ଭାଇ ପାଇଁ ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ମୋ ମନ ଭରିଗଲା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଫେନା ଭରା ରକ୍ତ ଗୁହାରୁ ବାହାରିଲା; ଏହା ଦେଖି ମୋ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟଧିକ ହୋଇଗଲା। ଅସୁରମାନଙ୍କ ଘର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ଭାଇର ଶବ୍ଦ ନାହିଁ ଆସିଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ବୁଝିଲି ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏକ ପ୍ରବଳ ପାହାଡ଼ ଯଥା ଏକ ପାଥର ଦ୍ୱାରରେ ଲଗାଇ ଗୁହା ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ, ମୁଁ ଜଳାଞ୍ଜଲି କରି, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି; ଏହି ଘଟଣା ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନ୍ତେ ଜାଣିଗଲେ। ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ମିଳି, ମୋତେ ରାଜା କରି ଅସ୍ଥାପନ କଲେ; ମୁଁ ନ୍ୟାୟରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲି, ରାଘବ, ଏହା ମୋର ଅଧିକାର ଥିଲା। ଅସୁରକୁ ମାରି, ଭାଲି ଫେରିଲେ; ମୋତେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା। ସେ ମୋ ସହିତୀମାନେ ନିବାନ୍ଧ କଲେ, ଦୁର୍ବଳ ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ରାଘବ, ସେ ଦମନ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ମୋ ମନ ଭାଇ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନରେ ଦମିଥିଲା, କୌଣସି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଲି ନାହିଁ; ଭାଇ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ସେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲି; ସେ ଅନ୍ତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କହିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ମୁଣ୍ଡ ଲାଗି ନମସ୍କାର କଲି, ପ୍ରଭୁ; ତଥାପି, ଭାଲି ମୋ ପ୍ରତି ରୋଷରେ ମାନ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ। ତାପରେ, ଭାଲି ରୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଆଗ୍ରହରେ ଆସିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ତାଙ୍କ ଭଲ ଚାହିଁ।