ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗୋଟିଏ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରାଜ୍ୟର ନେତା। ସେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଅତି ଭଲ! ଅତି ଭଲ!” ତେବେ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି; ଆପଣ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ। ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଭାବି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ମୋ ଦୁଃଖ କହୁଛି। ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ହାତ ଦେଇ ଆମେ ବନ୍ଧୁ ହେଲୁ; ଆପଣ ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରୁଛି। ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁଁ ଖୋଲା ହୃଦୟରେ କଥା କହୁଛି; ମୋ ମନରେ ଏହି ଦୁଃଖ ସବୁବେଳେ ଭାର ହୋଇ ରହେ। ଏପରି କଥା କହି ନିଅଁ ଭରି ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଲା; ଭାବବିଭୋର ହୋଇ କଣ କହିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ, ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଲୁହକୁ ରୋକିଲେ, ଏକ ନଦୀ ଭଳି ଅପେକ୍ଷା କରି ରଖିଲେ। ଲୁହକୁ ଚେକି, ଆଖିକୁ ପୋଛି, ଏକ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ଵାସ ନେଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁଗ୍ରୀବ ପୁଣି ରାମଙ୍କୁ କହିବାରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ପୂର୍ବେ, ରାମ, ମୋ ଭାଇ ଵାଳି ମୋତେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ; ଦୁଃଖ ଦେଇ କଠୋର କଥା କହି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ପଛୁଟି ହେଲି। ସେ ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଜନାନୀକୁ ନେଇ ନିଲେ, ମୋ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟବାଳି ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ବହୁତ ଉଦ୍ୟମ କଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ବହୁତ ବାନରମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛି। ଏହି ଆଶଙ୍କାରେ, ରାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆସିପାରେ ନାହିଁ; ଭୟରେ ସବୁ ଭୟଭିତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ମୋ ସହିତ କେବଳ ଏହି ସାଥୀମାନେ, ହନୁମାନ୍ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ, ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରୁଛି। ଏହି ପ୍ରେମିକ ବାନରମାନେ ସବୁଦିନ ମୋତେ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯାଇଥିବି ଆଉ ଯେଉଁଠି ରହିଥିବି, ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ରହନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ସାରାଂଶ, ରାମ; ଏବେ ମୁଁ କାହିଁକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବି? ମୋ ବଡ ଭାଇ ବାଳି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଓ ଭାଇ ଦୁଇଁ। ତାଙ୍କ ନାଶ ପରେ ମାତ୍ର ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ମୋ ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ବିନାଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ମୋ ଦୁଃଖର ଶେଷ, ଏକ ଦୁଃଖିତ ଜଣେ କହିଛି; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ବନ୍ଧୁ ସବୁବେଳେ ବନ୍ଧୁପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ବାନର, ଏହି ଦୁଃଖର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଶୁଣି ମୁଁ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଚିନ୍ତା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ତୁମ ଅପମାନ ଶୁଣି ମୋ କ୍ରୋଧ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ବର୍ଷା ଋତୁର ଜଳ ଭଳି ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଛି। ଭୟ ଛାଡ଼ି ଖୋଲା ମନରେ କଥା କହ, ମୁଁ ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୀର ସଜାଇଛି, ତୁମ ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚିତ ନଷ୍ଟ।” ଏହିପରି କଥା କହିବାରେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ ଦୟାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଚାରି ବାନର ସାଥୀ ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁରେ ସୁଖ ଲାଗି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏବେ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ବାଳି ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଓ ଆମ ଜନକଙ୍କ ଓ ଆଗରୁ ମୋ ପ୍ରତି ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପାଇଥିଲେ। ପିତା ଚାଲିଗଲାପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଓ ବନରାଜ୍ୟର ଅଧିପତି କରିଦେଲେ। ସେ ପିତା ଓ ପର୍ଦ୍ଦା ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଦାସ ଭଳି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହୋଇ ରହିଥିଲି। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ମାୟାବୀ, ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ପୂର୍ବରୁ ବାଳିଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନାରୀକୁ ନେଇ ଶତ୍ରୁତା ଥିଲା। ଏକ ରାତିରେ ସବୁ ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରରେ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ବାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲା। ମୋ ଭାଇ, ଶୁଇଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ସେ ଏହାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ ଓ ତୁରନ୍ତ ତାଳେ ଆଗେ ଯାଇଲେ। କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଅସୁରକୁ ମାରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମୁଁ ଓ ମହିଳାମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲୁ। କିନ୍ତୁ, ସେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ; ମୁଁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ ସେଙ୍କୁ ସହିତ ଚାଲିଗଲି। ଅସୁର ଭୟରେ ପଳାଇଲା, ଆମେ ଉପରେ ଉପରେ ଦୃତ ଚାଲିଗଲୁ; ସେତବେଳେ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକରେ ପଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା। ଅସୁର ଦୃତ ଭାବରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଭିତରକୁ ଲୁଚିଗଲା, ଘାସରେ ଢକିଥିଲା, ଆମେ ଦ୍ୱାରେ ଦଉଡ଼ିଲୁ। ଶତ୍ରୁକୁ ଗୁହାରେ ଯିବା ଦେଖି, ବାଳି କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ କହିଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, ଆଜି ଏଠି ଗୁହା ମୁହାଁରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରହ, ମୁଁ ଭିତରେ ଯାଇ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି ଆସିବି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ଏହି ବିରାଟ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କୁ ବିନୟରେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି; କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ, ପଦେ ପଦେ ଗୁହା ଭିତରକୁ ଗଲେ। ସେ ଭିତରେ ଯିବା ପରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଆମେ ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କଲି; ଏପରି ଏହି ସମୟ ଗତି ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ହାରାଇ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାଇପାଇ ଭୟରେ ଅନ୍ତର ଭରି ଗଲି; ମୋ ଭାଇକୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୋ ମନ ଆଶଙ୍କାରେ ଭରିଗଲା। ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଗୁହାରୁ ଝାଗ ଭରି ରକ୍ତ ବାହାରୁଛି; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ଅସୁରମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ମୋ କାନକୁ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଭାଇର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରିଲି ନାହିଁ।