ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭାଇ ଭାଲୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଏହି ବିଶାଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ଭୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି। ମୋ ଜୀବନ ସାଙ୍ଗିନୀକୁ ହରାଇଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆଛି। ଏପରି ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଭାଲୀଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହୋଇ ରହିଛି, ହେ ରାଘବ। ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୀତି ଦେଉଥିବା ଭାଲୀ ମୋର ଏହି ଭୟର କାରଣ; ମୁଁ ନିରାଶ୍ରୟ ଥିବାରୁ, ଆପଣ ମୋପାଇଁ କୃପା କରିବା ଉଚିତ।” ଏପରି ଦୁଃଖର କଥା ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା ଶ୍ରୀରାମ ହସି କହିଲେ, “ସତ୍କାର କୃତଜ୍ଞତା ଦେଖାଇଥିବା ନିଜକୁ ବନ୍ଧୁ କହିବାଯୋଗ୍ୟ, ଯିଏ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ। ଆଜି ଏଇ ଦିନରେ ମୁଁ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀ ହରିଥିବା ତାହାକୁ ବଧ କରିବି। ଏଠାରେ ଦେଖ, ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖଚିତ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହି ବାଣମାନେ ଗିଧପଙ୍ଖୀ ଶଳକରେ ତିଆରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି, ଭଲ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଓ କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ଭଳି। ଦେଖ, ତୁମ ଭାଇ ଭାଲୀ, ଯିଏ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଯିବାର ଭଳି ଛିତରାଇଯିବ।" ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି କଲେ, “ଉତ୍ତମ! ଉତ୍ତମ!” ସେ ପୁଣି କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛି; ଆପଣ ଦୁଃଖିତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବି, ମୋର ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ କହୁଛି। ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି, ହସ୍ତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ମୋର ବନ୍ଧୁ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏହାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଶପଥ କରୁଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ କରି ନେଇ, ମୁଁ ଖୋଲାମେଳା କଥା କହୁଛି; ମୋର ମନ ଭିତରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ସଦା ଭାର ଦେଇ ରହିଛି।” ଏପରି କହି ବସିବା ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଆସିଗଲା, ଭାବାବେଗରେ ଗଳା ଭରିଗଲା, ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି, ଏହି ଅପେକ୍ଷାର ଅଶ୍ରୁକୁ ନଦୀ ଭଳି ରୋକିଦେଲେ। ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜିତ ଆଖି ପୁଞ୍ଜି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ପୁଣି ଚମକିଥିବା ମୁହଁରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପୂର୍ବେ, ହେ ରାମ, ଭାଲୀ ମୋତେ ମୋ ରାଜ୍ୟରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲି। ତିନି, ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟା ମୋର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରିନେଲେ, ଏବଂ ମୋ ମିତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ଦେଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ମୋତେ ସମାପ୍ତ କରିବାପାଇଁ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ବହୁ ଵାନରଙ୍କୁ ମାରିଛି। ଏହି ସନ୍ଦେହରେ, ହେ ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସିପାରୁନି, କାରଣ ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କେବଳ ଏହି ମୋ ସାଥୀମାନେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମୋ ସହିତ ରହନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଦୟାରେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଛି। ଏହି ପ୍ରେମମୟ ବାନରମାନେ ସଦା ମୋତେ ଚାରିପାଖରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବି, ସେଠି ଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରହିବି, ସେଠି ରହନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ସାରାଂଶ, ରାମ; ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କାହିଁକି କହିବି? ମୋର ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ଭାଇ ଭାଲୀ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଭାଇ ଦୁହେଁ। ତାଙ୍କ ବିନାଶ ପରେ ମାତ୍ର ମୋର ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେବ; ମୋର ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ତାଙ୍କର ପତନରେ ନିର୍ଭର। ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଦୁଃଖର ଶେଷ; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ବନ୍ଧୁ ସଦା ବନ୍ଧୁ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।” ଏପରି ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ହେ ବାନର, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହି କାରଣ ଶୁଣିବି, ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରି ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ତୁମର ଅପମାନ ଶୁଣି ମୋର କ୍ରୋଧ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀ ଭଳି ହୃଦୟରେ ଉଫାନ ଦେଉଛି। ଭୟ ଛାଡ଼ି ଖୋଲାମେଳା କହ, ମୁଁ ଧନୁଷ୍ୟ ଚାଢ଼ୁଛି; ବାଣ ଧରିଛି, ତୁମ ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ ହେବାକୁ ତାଲିଛି।” କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଚାରି ବନ୍ଧୁ ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହା ପରେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଝଲମଲାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଏହି ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। (ଏଠାରୁ ନବମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ) ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ଭାଲୀ ମୋର ଜ୍ଞାନରେ ବଡ଼ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକାରୀ, ସଦା ପିତାଙ୍କ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ। ପିତା ଚଳିଯିବା ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭାଇ ଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମ୍ମତି ସହିତ ବାନରମାନଙ୍କ ରାଜା ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସଦା ଦାସ ଭଳି ତଳେ ଥାଏ। ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାବୀ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଏକ ଜନ୍ମ ଦୁଃଖ କାରଣରୁ ଭାଲୀ ସହ ବିରୋଧ ଥିଲା। ଏକ ରାତିରେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଅଥିବାବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଦ୍ୱାରରେ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଭାଲୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲା। ମୋର ଭାଇ ଶୁଅଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ; ଭାଲୀ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାହାରିଗଲେ। ତାଙ୍କ ରୋଷରେ ଚଳିତ, ସେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଓ ମହିଳାମାନଙ୍କ ରୋକା କଥା ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ମାୟାବୀ ଅସୁରକୁ ମାରିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ। ସେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ମହାବଳୀ ଭାଲୀ ବାହାରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତାରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ବାହାରିଗଲି। ମାୟାବୀ ଭୟରେ ପଳାଇଲେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରାଣ୍ବିତ ହୋଇ ଧାଉଥିଲୁ; ସମୟଟି ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ପଥ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା।” (କଥା ଏଠି ଆଗକୁ ଚାଲିଛି...