ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୃଦୟରେ, ଶିବ୍ର ଓ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଓ ସ୍ନେହରେ ଅନୁଭୂତି ଭରି ଥିଲା। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି, ଏହି ବିଶାଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡରେ ଭୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଛି, ମୋ ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଏକା ହୋଇଛି। ଏପରି ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅଟୁଟ ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ଭାଇ ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଶୋଷିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ହୋଇପଡିଛି, ରାଘବ।" "ବାଳି ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥାଏ, ସେଠି ମୋର ଭୟର କାରଣ; ମୁଁ ଅନାଥ ହୋଇଛି, ଆପଣ ମୋତେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଆତ୍ମଦୁଃଖ ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ମହାନ୍ ରାମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା ଓ ନିତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ହସି କହିଲେ, "ମିତ୍ର ହେଉଛି ସେଇ ଯେ କୃତ୍ୟର ପ୍ରତିଫଳ ଦେଉଥିବା; ଯେ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀକୁ ହରାଇଥିବା ବାଳିକୁ ନିହତ କରିଦେବି।" "ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଏଠି ଅଛି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, କାର୍ତିକେୟଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।" "ଗୃଧ୍ରପିଞ୍ଜ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି, ସୁସଂଯୁକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ଭଳି।" "ତୁମ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁ ବାଳି, ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭାଗିଯିବ, ପାହାଡ ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରି।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲାସ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ କହିଲେ, "ଉତ୍ତମ! ଉତ୍ତମ!" "ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଏକା, ଆପଣ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ। ଆପଣଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବି, ମୁଁ ମୋ ଦୁଃଖ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହୁଛି।" "ହାତ ଦେଇ ମିତ୍ରତା ଦେଇଛି, ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି; ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶୀ ପ୍ରିୟ, ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଶପଥ କରୁଛି।" "ମିତ୍ର ଭାବି ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ଦୁଃଖ ଖୋଲି କହୁଛି; ଏହି ଦୁଃଖ ସଦା ମୋ ମନକୁ ଭାରି କରେ।" ଏପରି କହି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚକୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଭାବାବେଗରେ ଶବ୍ଦ ଚାପି ଗଲା, ସେ ଉଚ୍ଚରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦୃଢ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଅଶ୍ରୁକୁ ଚାପି ରଖିଲେ, ଏକ ନଦୀ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଚାହିଁ ଅଟକି ଯାଇଥିବା। ଅଶ୍ରୁ ଚେପି, ନିଜ ଚକୁ ପରିସ୍କାର କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ପୁନି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପୂର୍ବେ, ରାମ, ବାଳି ମୋତେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ତାଳିଦେଇଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ କହି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି।" "ସେ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶୀ ପ୍ରିୟ ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀକୁ ହରାଇଛି, ମୋ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ଓ ନିର୍ବନ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟ ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରିଛି ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ, ରାଘବ, ଏବଂ ସେ ପଠାଇଥିବା ଅନେକ ବାନରମାନେକୁ ମୁଁ ନିହତ କରିଛି।" "ଏହି ସନ୍ଦେହରେ, ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିକଟ ଯାଇପାରି ନାହିଁ, ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ।" "ମୋ ସହଯୋଗୀମାନେ, ହନୁମାନ୍ ପ୍ରମୁଖ, ସେମାନେ ମୋ ସହ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଏଯିଁ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛି।" "ଏହି ସ୍ନେହୀ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯିବି, ସେମାନେ ସହଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ରହିବି, ସେମାନେ ରହନ୍ତି।" "ଏହି ରାମ, ସାରା ଗଳ୍ପ ଏହି; ମୁଁ କାହିଁକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବି? ମୋ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାଇ ବାଳି, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଓ ଭାଇ।" "ସେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ; ମୋର ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ନାଶରେ ନିର୍ଭର କରେ।" "ଏହି ରାମ, ଦୁଃଖର ଶେଷ କଥା, ଦୁଃଖିତ ମୁଁ କହୁଛି; ଦୁଃଖ ହେଉ କି ସୁଖ, ମିତ୍ର ସଦା ମିତ୍ର ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରେ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" "ବାନର, ଏହି ଶତ୍ରୁତାର କାରଣ ଶୁଣିବା ପରେ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୂର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" "ତୁମ ଅପମାନ ଶୁଣି ମୋର କ୍ରୋଧ ଦୃଢ ହୋଇଯାଏ, ବର୍ଷା ଋତୁର ଜଳ ପରି ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହ ଆସେ।" "ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଖୋଲି କହ, ମୁଁ ଧନୁଷ ଚାପି ରଖିଛି; ମୋର ତୀର ସଜିଛି, ତୁମ ଶତ୍ରୁ ନଷ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ଏହିପରି କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଚାରି ବାନର ସହଯୋଗୀଙ୍କ ସହ ଅପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲାସ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏବେ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଦୀପ୍ତି ନିଆ, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ଶତ୍ରୁତାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏବେ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। "ବାଳି ମୋ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ସଦା ପିତାଙ୍କ ଓ ପୂର୍ବେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ମହାନ୍ ଗୌରବ ଲାଗିଥିଲେ।" "ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜେଷ୍ଠ ଭାବେ ଚିହ୍ନି, ବାନରମାନେ ଓ ରାଜ୍ୟର ଶାସକ କଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମତ ଦେଇ।" "ସେ ପିତା ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ମୁଁ ସଦା ଦାସ ଭଳି ଅନୁଗତ ରହୁଥିଲି।" "ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାବୀ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର, ପୂର୍ବରୁ ଏକ ମହାନ୍ ଶତ୍ରୁତା ଥିଲା ବାଳିଙ୍କ ସହ, ଏକ ନାରୀ କାରଣରେ।" "ଏକ ରାତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ, ସେ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଦ୍ୱାରରେ ଆସି, ଭୟଙ୍କର ହୁଁକାର ଦେଇ, ବାଳିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କଲେ।" "ମୋ ଭାଇ ଶୁଇଥିବା ବେଳେ, ସେ ହୁଁକାର ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ।" "କ୍ରୋଧରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ, ସେ ଏହି ଅସୁର ମାୟାବୀକୁ ମାରିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ, ମହିଳାମାନେ ଓ ମୁଁ ନମ୍ରତାରେ ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ଆମକୁ ଅଟକାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ।" "ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିବାରୁ, ଆମକୁ ନିକ୍ଷେପ କରି ବାହାରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବାହାରିଗଲି।" ଏପରି ଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ବାଳିଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତାର ଏତିହାସ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ।