ଏକ ଦିନ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳା ବ୍ରାହ୍ମଣ କଶ୍ୟପ ଦେବୀ ଅଦିତିଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ କରିଥିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ସେ ମଧୁସୂଦନ, ଦୟାଳୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭରି ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ନିଜ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପ ବେଦନ୍ତ କଲେ—ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଅବତାର, ତପସ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ତୁମ ଦେହରେ ଆମେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖୁଛୁ। ତୁମେ ଆଦି ନୁହେଁ, ବର୍ଣ୍ନନାତୀତ ଅଛ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି। ହରି, ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖି, ପାପମୁକ୍ତ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବର ଚୟନ କର, ଶୁଭ ହେଉ। ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ, ବର ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ।” ତାହାପରେ, ମାରୀଚ କଶ୍ୟପ କହିଲେ—“ଏହି ବର ଅଦିତି, ଦେବତାମାନେ ଓ ମୁଁ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବେ ଚାହିଛୁ। ଦୟାଳୁ, ତୁମେ ଏହି ବର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ତପସ୍ବୀ, ପାପମୁକ୍ତ, ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ହେଉ, ଦାନବ ନିବାରଣ କର, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କର।” ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ପରେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳ କାଣ୍ଡର ତିରିଶ ଶର୍ଗ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ, ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା, କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାମୁନି, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ଯେ, କେଉଁ ସମୟରେ ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦେମନମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ? ଆମେ ଏହି ସମୟ ଅନ୍ୟଥା କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।” କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦ୍ରୁତ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଖୁସି ହୋଇ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ଆଜିଠୁ ଛଅ ଦିନ ରାତି, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ରକ୍ଷା କରିବେ; ଏହି ତପସ୍ବୀ ବ୍ରତ ନେଇଛନ୍ତି, ନିର୍ବାଚନ କରିବେ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଛଅ ଦିନ ରାତି ଜାଗି ଆଶ୍ରମ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସତର୍କ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କଲେ। ଷଷ୍ଠ ଦିନ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସତର୍କ ରହ।” ରାମ ଏଭଳି କହିଥିବା ବେଳେ, ବିଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବେଦୀ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା; ଶିକ୍ଷକ, ପୁଜାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବେଦୀ କୁଶ, ଖପର, ପାତ୍ର, ତଥା ବହୁ ସମୂହ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପୁଜାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ନିୟମିତ ବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା। ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଯେପରି ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ, ଏହିପରି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ତ୍ରୁଟି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ, ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ମେଘ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଆସି ସ୍ତ୍ରୋତ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କଲେ। ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଦ୍ରୁତ ଆଗେଇଗଲେ ଓ ଆକାଶରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ। ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ହଠାତ ଅବତରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ବାତାସରେ ମେଘ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ହେଉଛନ୍ତି।” “ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି, ନିଶ୍ଚିତ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ରାମ ଧନୁ ଉଠାଇଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଘୁବଂଶୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ, କ୍ରୋଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ମାରୀଚଙ୍କ ଛାତିରେ ଛାଡିଲେ। ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆঘାତିତ ମାରୀଚ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରେ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାରୀଚ ଅଚେତ, ତୀବ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ଘୂରି ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମାନବ ଅସ୍ତ୍ର, ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ସେମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛି ଓ ଦୂରେ ନେଇଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ନେଉନାହିଁ।” “ଏହି ଅନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି ଓ ରକ୍ତ ଖାଇଥିବା, ମୁଁ ମାରିଦେବି।” ଏହିପରି କହି, ରଘୁବଂଶୀ ନିଜ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତ୍ର ନେଲେ। ସେ ଏହାକୁ ସୁବାହୁଙ୍କ ଛାତିରେ ଛାଡିଲେ; ଆଘାତିତ ସୁବାହୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରଘୁବଂଶୀ ତାପରେ ବାୟୁ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କଲେ, ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଆନନ୍ଦରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଜିତିବା ପରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବା। ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଶୂରବୀର, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଛ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ। ଏହିପରି ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ସହ ଶାମ୍ବିକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏକତିରିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେ ରାତି ଆଶ୍ରମରେ ଅତିବାହିତ କଲେ, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରିଥିଲେ। ପ୍ରଭାତ ହେବାପରେ, ପୂଜା କ୍ରିୟା କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ମିଶିଲେ। ତପୋଜ୍ଞାନୀ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦୁଇ ଜଣ ମୂଦୁ କଥାରେ, ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମର ସେବାକ; ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଏକସাথে ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।