ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସାଥୀ, ଏହା ଆପଣ କ୍ରମେ ଜାଣିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ନିଜ ଗୁଣ ବିଷୟରେ କିଛି କହିପାରିବିନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ସ୍ଥିର ଓ ସାହସ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ରୂପା, ସୁନା କିମ୍ବା ଶୋଭାଦାୟକ ଗହନା ହେଉ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ନିଜେ ନିଜେ ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକା ଅଂଶ। ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା, ମିତ୍ର ପାଇଁ ଲୋକେ ଧନ, ସୁଖ, ଏଯାଁତା କି ଜନ୍ମଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସେହି ପ୍ରେମ ଦେଖନ୍ତି।" ଏପରି କଥାବାର୍ତ୍ତା ସେଶ ହେବା ପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ମିଳନସାର କଥାକୁ ଶୁଣି, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାରିପାଖ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା, କିଛି ପତ୍ର ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀ ତାହାକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରୁ ଏକ ପତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଡାଲି ଭାଙ୍ଗି, ସୁଗ୍ରୀବ ଏହାକୁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବିଛାଇଲେ। ତାପରେ ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ସେ ବସିଲେ। ହନୁମାନ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର ଭାବରେ ଏକ ଶାଳ ଡାଲି ଭାଙ୍ଗି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ରାମ, ଶାଳ ଫୁଲରେ ଢାକା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁଖପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ସାଗର। ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଏହି ବିଶାଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ଭୟରେ ଘୁରୁଛି, ମୋ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଛିନି ନିଆଯାଇଛି, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ରାଘବ। ବାଳି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ସେମାନେ ମୋର ଭୟର କାରଣ; ମୁଁ ନିରାଶ୍ରୟ ଥିଲି, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ହସି କହିଲେ, “ଏହି ଜଗତରେ ମିତ୍ର ସେଇ, ଯିଏ ଉପକାରକୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଉଛି; ଯିଏ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁ। ଆଜି ମୁଁ ସେଇ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେବି, ଯିଏ ତୁମର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀକୁ ନେଇଯାଇଛି। ଏହି ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଅଛି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏମାନେ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖୀ ଶଳାକାରେ ଗଠିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପରି, ସୁସଂଯୁକ୍ତ ଓ ତୀବ୍ର, କ୍ରୁଧ୍ଧ ସର୍ପପରି। ଦେଖ, ତୋ ଭାଇ ବାଳି, ଯିଏ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବ।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଦୃଢ଼ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, “ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଆଛି; ଆପଣ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ। ମିତ୍ର ବୋଲି ଆପଣଙ୍କୁ ବିଚାର କରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ଦୁଃଖ କୁହୁଛି। ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, ହସ୍ତ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ମୋ ମିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ମିତ୍ର ବୋଲି ନେଇ, ମୁଁ ଖୋଲା ମନରେ କହୁଛି; ମୋର ମନକୁ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ଚାପି ରହିଛି, ସେହି କଥା।" ଏପରି କହି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଶବ୍ଦ କଣ୍ଠରେ ଅଟକି ଗଲା, ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସେ ଅଚାନକ ଆସିଥିବା ଆଁସୁକୁ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଦମନ କଲେ, ଏକ ନଦୀ ଯେପରି ତଟବନ୍ଧରେ ଅଟକି ଯାଏ। ତାପରେ ନିଜ ଆଁସୁ ପୁଞ୍ଜି, ଚକ୍ଷୁ ପୁନର୍ବାର ପରିଷ୍କାର କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ଡାହା ହୋଇ ଆହୁରି କହିଲେ, “ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାମ, ବାଳି ମୋତେ ମୋ ରାଜ୍ୟରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅପମାନ କଲେ। ସେ ମୋର ପ୍ରାଣଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ୟାକୁ ଛିନିଲେ, ମୋ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ବନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ବାଳି ମୋକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ରାଘବ, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଠାଇଥିବା ଅନେକ ବନରୁ ମାରିଛି। ଏହି ସନ୍ଦେହର କାରଣରୁ, ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏଗୋଇ ଆସିନାହିଁ, କାରଣ ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ। କେବଳ ଏହି ମୋ ସହଚରମାନେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏମିତି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରୁଛି। ଏହି ପ୍ରେମମୟ ବନରୁମାନେ ମୋତେ ଚାରିପାଖରୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଯିବି, ସେମାନେ ସହଯାତ୍ରୀ ଓ ସହସ୍ଥାୟୀ। ଏହି ହେଉଛି ସାରାଂଶ, ରାମ; କାହିଁକି ଆଉ ସବୁ ଖୁଲି କହିବି? ମୋ ବଡ଼ଭାଇ ବାଳି, ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଓ ଭାଇ ଉଭୟ। ସେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ପରେ ମାତ୍ର ମୋ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେବ; ମୋ ଆନନ୍ଦ ଓ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ପତନରେ ନିର୍ଭର। ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଦୁଃଖର ସମାପ୍ତି, ଏକ ଦୁଃଖିତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କଥା; ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଯେଉଁଠାରେ ଥାଏ, ମିତ୍ର ସଦା ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁତାର ସଠିକ କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। କାରଣ ଏକଥା ମୁଁ ଜାଣିଲେ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବି ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ତୁମ ଅପମାନ ଶୁଣି, ମୋର ରୋଷ ବର୍ଷା ଋତୁର ଜଳପ୍ରବାହ ପରି ଉତ୍ସାରିତ ହେଉଛି। ଭୟ ଛାଡ଼ି ଖୋଲାମନେ କହ, ଯେପରି ମୁଁ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତଣିବି; ମୋ ବାଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମ ଶତ୍ରୁ ଏବେ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।" କକୁତ୍ସ୍ଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଚାରି ମହାବନରୁ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।