ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ କେବେ ବି କହିବି ନାହିଁ; ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଞ୍ଜା କରୁଛି, ସତ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ଏହି ଶପଥ କରୁଛି।” ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବନର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବିଶେଷକରି ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତିଞ୍ଜା ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ମଣିଷ ଓ ବନର ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଠି ହୋଇ, ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ କଥା ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ କରିଲେ। ମହାପୁରୁଷ ରାମଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ମନେ ଭାବିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ କାମ ଏଉଁ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହିବେଳେ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ମିଳନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଏହି ବୀର ପୁରୁଷଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନେ ବିଶେଷ କୃପା କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ଆପଣ ଭଳି ଗୁଣୀ ପୁରୁଷ ମୋ ସାଙ୍ଗ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଆପଣଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଦେବତାମାନେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ, ତେବେ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି କ’ଣ କହିବି! ମୋ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହାପରି ମାନ୍ୟ ହୋଇଛି, କାରଣ ଆଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ଆପଣ ଭଳି ଏକ ରଘୁବଂଶୀ ମୋ ସାଙ୍ଗ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ସାଥୀ, ଏହା ଆପଣ କ୍ରମେ ଅନୁଭବ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ଗୁଣ କହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ମହାତ୍ମାମାନେ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଅଟୁଟ ଥାଏ। ରୂପା, ସୁନା, ମନୋହର ଭୂଷଣ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟେ ବାଣ୍ଟି ଦେଉନ୍ତି। ମିତ୍ର ପାଇଁ ଲୋକେ ଧନ, ଶୁଖ, ଜନ୍ମଭୂମି ଛାଡ଼ି ଦେଉଛନ୍ତି, ଏପରି ପ୍ରେମ ଦେଖିଲେ।" ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୟାମୟ କଥାକୁ ଶୁଣି, “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଚାରିପାଖରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ଏଠିକି, ସେ ଦୂରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, କିଛି ପତ୍ର ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ରିତ। ସେ ଗଛର ଏକ ଘନ ପତ୍ର ଭାରି ଦାଳ ଭାଙ୍ଗି, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବିଛାଇଲେ ଏବଂ ରାଘବ ସହ ବସିପଡ଼ିଲେ। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ଦୁଇଁଜଣ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦାଳ ଭାଙ୍ଗି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେଠି ଆସି ବସାଇଲେ। ରାମ, ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଶାନ୍ତ ମନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଉପରେ ଶାଳ ଫୁଲରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଅସନ୍ନ ଅସନେ ବସିଥିଲେ। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦ ଭରିତ କଣ୍ଠରେ ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଭାଇ ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ, ଏହି ବିଶାଳ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ଭୟରେ ଭୂଲି ଫିରୁଛି, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଗଲା, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଅଛି। ଏପରି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ମନେ ରହୁଛି, ବାଳି ମୋ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ମୁଁ ଅନାଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।" ଏପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ବିରତିଶୀଳ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ ହସି କହିଲେ, “ମିତ୍ର ସେଇ, ଯିଏ ଉପକାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛି; ଯିଏ ଅପକାର କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରିଥିବା ବାଳିଙ୍କୁ ମାରିଦେବି। ଏହି ଦେଖ, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁନା ମୁଣ୍ଡିତ, ତିକ୍ତ ତୀର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶରମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଓଲିଆ ପଙ୍ଖିରେ ଶୋଭିତ, ଖଡ଼ଗ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ପରି ଭୟଙ୍କର। ତୁମ ଶତ୍ରୁ ବାଳି ଏହି ତୀର ଘାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ପର୍ବତ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଛିତିଭୂତ ହେବ।" ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ “ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ; ଆପଣ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ଶରଣ। ଆପଣଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବରେ ଧରି, ମୁଁ ମୋ ଦୁଃଖ କଥା କହୁଛି। ହସ୍ତ ଦେଇ ଆଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ଆପଣ ମୋ ସାଙ୍ଗ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ଏହି କଥାକୁ ସତ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି କହୁଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ମାନି, ମୁଁ ଖୋଲାମେଳା କଥା କହୁଛି; ମୋ ମନର ଦୁଃଖ ସଦା ମୋତେ ଭାରି କରିଥାଏ।” ଏପରି କହି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, କଣ୍ଠ ଭାବନାରେ ଅଟକିଗଲା, ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଠରେ କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖ ଅଶ୍ରୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ନଦୀ ଭଳି ଅବରୋଧ କଲେ। ଅଶ୍ରୁ ନିବାରଣ କରି, ଚମକୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ପୁଞ୍ଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ସୁଗ୍ରୀବ ପୁଣି ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ବାଳି ମୋତେ ନିଜ ରାଜ୍ୟରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା କହି ମୋତେ ଖେଦିଦେଲେ। ସେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଯିଏ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ପ୍ରିୟ, ହରିନେଲେ; ମୋ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ବନ୍ଧି ରଖିଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟୀ ମୋ ନାଶ ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଠାଯାଇଥିବା ବନରମାନେ ଅନେକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛି। ଏହି ଭୟରେ, ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିକଟ ଆସିପାରିନାହିଁ, କାରଣ ଭୟରେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ। ମୋ ସହ କେବଳ ଏହି ସାଥୀମାନେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଭାବେ ମୁଁ ଏତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛି।