ଶୋକକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ଖୁସି ପାଉନ୍ତିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ତୁମେ କେବେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭାବିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ, ରାଜନ୍, ଶୋକକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ସାହସରେ ଭରସା କର। ମୁଁ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଆମର ମିତ୍ରତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥାରେ, ରାଘବ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁପୁର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁକୁ ଗାର୍ମେଣ୍ଟର ପାଡ଼ିରେ ପୋଉଛିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥାରେ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାହୁଡ଼ିଆ ଦେଇ କହିଲେ—“ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ କାମ ଏକ ସ୍ନେହୀ ଓ ଭଲ ମନ୍ତ୍ରୀ ବନ୍ଧୁ କରିଥାଏ, ତାହା ତୁମେ କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ମୋର ସ୍ଵଭାବକୁ ପୁନଃ ପାଇଛି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଛି; ଏପରି ବନ୍ଧୁ ଦୁର୍ଲଭ, ବିଶେଷକରି ଏପରି ସମୟରେ। କିନ୍ତୁ ଏହିବେଳେ, ତୁମେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଦାନବ ରାବଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସ କର। ମୋତେ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦରକାର, ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ କହ; ବର୍ଷାକାଳରେ ସୁଫଳ ମାଟିରେ ଯେପରି ଫସଲ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ କାମ ସାର୍ଥକ ହେବ। ଏବଂ ମୁଁ ଗର୍ବରେ ଯେଉଁ କଥା କହିଛି, ମନ୍ଦ୍ରିମାନ୍ଦର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସେଥିରେ ସତ୍ୟତା ଦେଖ। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ କହିବି ନାହିଁ; ଏହି ଶପଥ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, ସତ୍ୟକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି।” ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଶପଥ ଓ ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ବାନର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ। ଏପରି ଭାବେ, ମଣିଷ ଓ ବାନର, ଦୁଇଏ ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକଥା ଆଲୋଚନା କରିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ନରପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ମନେ ଏହି କାମକୁ ଏକପ୍ରକାର ସଫଳ ଭାବେ ଧାରଣ କଲେ। ଏବେ, ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କ ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—“ଏହି ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବତାମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଦୟା କରିଛନ୍ତି; ଏହି ନେଇ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଗୁଣବାନ୍ ମନ୍ୟ ମୋର ବନ୍ଧୁ ହେଇଛ। ନିଶ୍ଚୟ, ଦୋଷରହିତ, ତୁମ ସହଯୋଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜିତିହେବ; ତେବେ, ମୋ ରାଜ୍ୟ ନେଇ କଣ କହିବି? ଏହିପରି ମହାପୁରୁଷ ଓ ମିତ୍ର ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ; ଏହି ରଘୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବନ୍ଧୁକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ପାଇଛି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ସାଥୀ ଅଟୁଟ ରହିବି, ଏହି କଥା ତୁମେ ଦେଖିବ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ମୋ ଗୁଣ କହିପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମ ପରି ନିୟମିତ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନେହ ଏବଂ ସାହସ ଅଟୁଟ ରହେ। ରୂପା, ସୁନା, ଅଲଙ୍କାର ଯେପରି ହେଉ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ଲୋକେ ଧନ, ସୁଖ, ଦେଶ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ଏପରି ସ୍ନେହ ଦେଖିଲେ।" ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଧୀମତୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୃଦୁ କଥାର ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ—“ଏହିପରି ହେଉ।” ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ପ୍ରବଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚାରିପାଖି କିଶ୍କିନ୍ଧା ପ୍ରକୃତିକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଓ ଅଳ୍ପ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁମକୁ ରେ ଝଙ୍କାରିଥିବା ଏକ ଶାଳ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଗଛର ଏକ ଘନ ପତ୍ରଶାଖା ଭାଙ୍ଗି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାହାକୁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ପିଛାଇଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଏ ଏଉଁଠି ବସିଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍, ଦୁଇଏଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶାଳ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି, ତାହା ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ରାମ, ଶାଳ ଫୁଲରେ ଆଛାଦିତ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ଉପରେ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ସୁଖଦାୟକ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ଏହାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ, ମୃଦୁ ଓ ଶୁଭ କଥାରେ, ଭାବବିହ୍ୱଳ ସ୍ୱରରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ, ଭୟରେ ଏହି ବଡ଼ ପର୍ବତ ଋଷ୍ୟମୂକରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି, ମୋର ଭାର୍ୟା ଛିନି ନିଆଯାଇଛି, ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ। ଏଭଳି ମୁଁ ଭୟରେ ଡୁବି, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି, ମୋ ଭାଇ ବାଲି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସେ ମୋର ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି। ବାଲି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ସେ ମୋର ଭୟର କାରଣ; ମୁଁ ଅନାଥ, ତେଣୁ ରଘୁନାଥ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଦୟା କର।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମ ପରାୟଣ, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମ ହସି କହିଲେ—“ଏକ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ସେଇ, ଯିଏ ଉପକାରକୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଉଛି; ଯିଏ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଶତ୍ରୁ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ୟା ଛିନିନେଇଥିବା ବାଲିକୁ ବଧ କରିଦେବି। ଏହି ଦେଖ, ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଅରଣ୍ୟରୁ ଆସିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ; ଏମାନେ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖ ଲଗାଇଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପାତ ପରି, ଭଲ ଯୋଗାଯୋଗିତ, ତୀବ୍ର ଶିରା ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସର୍ପ ପରି। ତୁମ ଶତ୍ରୁ ବାଲି, ଯିଏ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ଏହି ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ପରି ଛିଟିଯିବ।" ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନର ସେନାପତି ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେ କହିଲେ—“ରାମ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମିତ୍ର ଭାବି, ଏହି ଦୁଃଖ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କହୁଛି।