ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଧରି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ତାଗୁଡ଼ିଏ ପରି ନେଲେ, ଯେପରି ଏକ କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ତାହାର ବିଲରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ। ତାଙ୍କ ଚକୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ଅବିରାମ ଭାବେ ବହିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ସଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଉପର ଚାଦର ଏବଂ ଏହି ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ, ମୈଥିଳୀ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେବା ସମୟରେ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତା ଉଠାଇ ନେବା ସମୟରେ ଘାସ ଭରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା; ତାହାର ଆକୃତି ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ହସ୍ତବନ୍ଦ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନିପାରି ନାହିଁ, ନା ମୁଁ କଣ ଚିହ୍ନିପାରି। ହେଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନିପାରି, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ପାଦରେ ନତମସ୍ତକ ହୁଏ।” ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିବା ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସୁଗ୍ରୀବ, କହ, କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ଦେଖିଛ? ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଛି। କେଉଁଠି ବାସ କରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ଯେ ମୋତେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି? ତାଙ୍କ ଦୋଷରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଂହାର କରିବି। ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଛି। ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଏହି ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ରାକ୍ଷସ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଉଠାଇ ନେଇଛି, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁ କିଏ, ସୁଗ୍ରୀବ, କହ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଯମଙ୍କ ଦରବାରକୁ ପଠାଇଦେବି।” ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମଙ୍କ ଏପରି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଯୋଡି, ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ଅଛି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ, ବଂଶ ବିଷୟରେ ଜାଣି ନାହିଁ। ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅଟୁଟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଉଛି, ଶତ୍ରୁ ସଂହାର କରିବାରେ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବି, ମୈଥିଳୀକୁ ଫେରାଇ ଦେବି। ରାବଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଂଗୀମାନେ ସଂହାର ହେବେ, ମୋର ପ୍ରଭାବ ତୁମକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ସବୁ କରିବି। ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଅବସାନ କର; ତୁମ ମନର ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏପରି ଅସ୍ଥିରତା ଅନୁଚିତ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ତଥାପି ଏପରି ଦୁଃଖ କରି ନାହିଁ, ନା ମୋର ଦୃଢ଼ତା ଛାଡ଼ିଛି। ତୁମ ଅଶ୍ରୁକୁ ସଂୟମ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦୃଢ଼ତା ଓ ଶାନ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ। ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେ ଜଣେ ନିଜ ବିବେକରେ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେ କଦାପି ତଳି ଯାଏ ନାହିଁ। ଦୁଃଖକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ଅବିବେକୀ ମନୁଷ୍ୟ, ଜଳରେ ତଳିଥିବା ନୌକା ପରି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ। ମୁଁ ହାତ ଯୋଡି ଭଲପାଇବାରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କର, ଦୁଃଖକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୁଃଖକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ଲୋକ ସନ୍ତୋଷ ନାପାଉନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ କମିଯାଏ। ଦୁଃଖରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୁଃଖରେ ବିମୁଢ଼ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ, ରାଜା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ତାରେ ଭରସା କର। ମୁଁ ଏହି କଥା ମିତ୍ର ଭାବେ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ନୁହେଁ; ମିତ୍ରତାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦୁଃଖ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାମ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଭିନ୍ନ ମୁହଁକୁ ଗାର୍ମେଣ୍ଟର କୋଣାରେ ପୁଞ୍ଜିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ରାମ ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତିକୁ ଫେରିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି କହିଲେ, “ମିତ୍ର ଭାବେ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ତାହା କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଛି; ଏପରି ସମୟରେ ଏପରି ମିତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମେ ମୈଥିଳୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ କୁ ଖୋଜିବାରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଉ। ମୋର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କାମ ହେବା ଉଚିତ, ଖୋଲା ଭାବରେ କହ; ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଉର୍ବର ମାଟି ପରି, ସବୁ କାମ ତୁମ ପାଇଁ ସଫଳ ହେବ। ମୁଁ ଗର୍ବରେ କହିଥିବା କଥାଗୁଡ଼ିକୁ, ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ କଦାପି ମିଥ୍ୟା କହିନି, ଏବଂ କଦାପି କହିବି ନାହିଁ; ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ସତ୍ୟରେ କରୁଛି।” ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି କଥା ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ବାନର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ। ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ବାନର, ଏକାଠି ହୋଇ, ନିଜ ଖୁସି ଦୁଃଖ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ମନରେ ଏହି କାମ ସଫଳ ହେବ ଭାବି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଚାର କଲେ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଓ ଉଦାର କଥାରେ ବଡ଼ ଖୁସି ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ କୃପା ପାଇଛି, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଗୁଣମୟ ମିତ୍ର ହୋଇଛ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମ ସହଯୋଗରେ ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରିବ; ତାହେଲେ ମୋର ଦେଶ ଦେଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ଆମେ ଅବଶ୍ୟ ପାଇପାରିବା। ଏପରି ମୋର ପରିବାର ଓ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ ମିତ୍ରକୁ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ଲାଭ କରି, ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛି।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ, ଆଶ୍ୱାସନ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଓ ମିତ୍ରତାର ଗଭୀର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖାଯାଏ।