ସୀତା ପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଚ୍ଚାରିଲେ, “ହା ମୋର ପ୍ରିୟା!” ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେଠାରେ ରାମ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନିପୁନି ହୃଦୟରେ ଧରି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ—ମଣିଷ୍ଠଳ ମଧ୍ୟରେ ରୂଷ୍ଟ ସର୍ପ ଯେପରି ତାଙ୍କର ବିଳାପ ହୁଏ। ଅଶ୍ରୁ ଧାରା ଅବିରତ ଝରୁଥିଲା, ଓ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ଏହି ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଓ ଏହି ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ, ବୈଦେହୀ ତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ କରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତା ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ଘାସ ଭରା ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଇଥିଲେ, ଏହାର ଆକୃତି ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭୁଜବଳୟ କିମ୍ବା କଣ୍ଠଶୃଙ୍ଗାର ଚିହ୍ନିପାରୁନି। କିନ୍ତୁ, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ସଦା ଶୀର୍ଷ ବନ୍ଦନା କରୁଥିଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ପାଦଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନିପାରିଛି।” ଏପରି କହି, ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। “ସୁଗ୍ରୀବ, କୌଣସି ଦିଗରେ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଛ? ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଛି। ସେ ଦାନବ କେଉଁଠି ବସୁଛି, ଯେଉଁଥିରୁ ମୋତେ ଏତେ ବେଦନା ମିଳିଛି? ତାଙ୍କ କାରଣରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିନଶ୍ଟ କରିଦେବି। ମୈଥିଲୀକୁ ଅପହୃତ କରି ଓ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଏହି ରାତ୍ରିଚର ଦାନବ ଅଟବୀରୁ ଅପହୃତ କରି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ କଷ୍ଟ ଦେଇଛି। ଏହି ଶତ୍ରୁ କିଏ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଯମସାନିଧ୍ୟକୁ ପଠାଇଦେବି—ଏହା ଆଜି ମୋତେ କହ, ମଙ୍କିମୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏଠିଠାରେ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ପାଠ କରାଯିବାକୁ ଉଚିତ। ଏପରି ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ତାଙ୍କର ହାତ ଯୋଡ଼ି ଓ ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ, ବଂଶ—ଏହା ଜାଣେନି। କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତୁମେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼। ମୁଁ ଏପରି ପ୍ରୟାସ କରିବି ଯେ, ତୁମେ ମୈଥିଲୀକୁ ପୁନଃ ପାଇପାରିବ। ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେକୁ ବଧ କରି, ମୋର ଶୌର୍ୟ ପୂରଣ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ଖୁସି କରିବି। ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ତୁମ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳୀୟ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏପରି ଚଞ୍ଚଳତା ତୁମ ମତିକୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ସ୍ତ୍ରୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ବିଳାପ କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିନାହିଁ। ଏହି ଅଶ୍ରୁଗୁଡ଼ିକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର; ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କୁ ଯେପରିକି ଶାନ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ, ତୁମେ ତାହା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତା କରି ଧୃଢ଼ ଥାଏ, ସେ କେବେ ଅବସାଦରେ ଡୁବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଚଳିଥାଏ, ସେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ଯେପରି ଜଳ ଭରା ନାଉକା ଡୁବିଯାଏ। ମୁଁ ହାତ ଜୋଡ଼ି ତୁମକୁ ସ୍ନେହରୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କର, ଦୁଃଖକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ପାଆନ୍ତିନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଏ। ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ; ଏହିକାରଣରୁ, ରାଜନ୍, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କର। ମୁଁ ଏହି କଥା ମିତ୍ରତାରୁ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଆମର ମିତ୍ରତାକୁ ମାନ ଦେଉଥିବାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ଆଶ୍ୱାସନଦାୟକ କଥାରେ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଭିଜ୍ଜିତ ମୁହଁକୁ ଗାର୍ମେଣ୍ଟର କୋଣରେ ପୁଞ୍ଜିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଵଭାବକୁ ପୁନଃ ଉନ୍ମୋଚିତ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ସ୍ନେହୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ମିତ୍ରର କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ତାହା କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ମୋ ସ୍ଵଭାବକୁ ପୁନଃ ପାଇଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଛ; ଏପରି ସହଚର ଏହି ଦୁଃଖ ସମୟରେ ଦୁର୍ଲଭ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୈଥିଲୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଖୋଜରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟା କର। ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ମୋତେ ଖୋଲାମେଳା କହ; ଯେପରି ଉପଜାଉ ମାଟିରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ସବୁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମ ଉଦ୍ୟମ ସଫଳ ହେବ। ଏବଂ ମୁଁ ଗର୍ବ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କଥା କହିଛି, ହେ ବନରାଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କର। ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ କହିବି ନାହିଁ; ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି।” ଏପରି ରାଘବଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବନରାଜମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ମାନବ ଓ ବନରାଜ, ଦୁଇଜଣ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଏକାପରି ଅନ୍ୟକୁ କହିଲେ। ମହାପୁରୁଷ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମନରେ ସଫଳ ଭାବରେ ଧାରଣ କଲେ। ଏଠିଠାରେ ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗ ପାଠ କରାଯିବାକୁ ଉଚିତ। ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମଙ୍କ କଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଶେଷ କୃପାପାତ୍ର, କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ଗୁଣମାନ୍ୟ, ମୋ ସହଯୋଗୀ ହୋଇଛ। ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରାଯାଇପାରେ; ତେବେ ମୋ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି କଣ କହିବି?