ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିପାରିବି ଯେ, ସେ ମୈଥିଳୀ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; କାରଣ ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଚେପି ନେଇଯାଉଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ସୀତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ‘ରାମ! ରାମ!’ ଓ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ଯେପରି ସର୍ପରାଜଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦୁଃଖ ପାଇ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ। ମତେ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କର ଉପର ଅଂଶୀୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ନିମ୍ନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। “ହେ ରାଘବ, ସେ ଅଳଙ୍କାର ଆମେ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲୁ; ମୁଁ ସେମାନେ ଆଣିଦେଉଛି, ଆପଣ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।” ତାହା ସୁନି, ରାମ ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମିତ୍ର, ଏମିତି ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ଶୀଘ୍ର ଆଣିଦିଅ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କଥା ଶୁଣିବା ସହିତ, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରୁ ଉପର ଅଂଶୀୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହିଅଟି।” ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ରାମଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା, ଯେପରି କ୍ଳାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କୁହୁଡ଼ି ଢାକି ଦିଏ। ସୀତାପ୍ରତି ଅତି ଭାଲପାଇବାରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖରେ, ସେ ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି “ହା ମମ ପ୍ରିୟା!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଳଙ୍କାରକୁ ବାରମ୍ବାର ହୃଦୟରେ ଲଗାଇ, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି କ୍ରୁଧିତ ସର୍ପ ତାଙ୍କର ବିଲାୟରେ ଆତ୍ମ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଅବିରତ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ଭିଜି, ରାମ ନିକଟରେ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଶୋକକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହିଅଟି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ମୈଥିଳୀ ତାଙ୍କୁ ଚେପି ନେଇଯିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଏହାର ଆକୃତି ଏପରି ଦେଖାଯାଏ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ହସ୍ତବଳୟ କିମ୍ବା କୁଣ୍ଡଳ ଚିହ୍ନିପାରିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରିବାରୁ ପାୟଲ ଚିହ୍ନିପାରେ।” ଏହାପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲ? ସେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଚେପି ନେଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଦୁଷ୍ଟ କେଉଁଠି ରହେ? ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ମିଳିଛି, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବି। ମୈଥିଳୀକୁ ଚେପି ନେଇ ମୋତେ କ୍ରୁଧିତ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଏଇ ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସ ଅରଣ୍ୟରୁ ଚେପି ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲେ; ସେ କିଏ, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯମସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ପଠେଇଦେବି।” ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ଓ ଅଶ୍ରୁଦ୍ଧରାରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ଅଛି, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିମ୍ବା କେଉଁ ବଂଶର ତାହା ଜାଣେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦେଖାଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇଦେବି, ଯାହାରେ ମୈଥିଳୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରି ମିଳିପାରିବେ। ମୁଁ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୋର ଶୌର୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରି, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି। ଏଇ ଦୁର୍ବଳତା ଚାଲିଯାଉ; ମନର ଏମିତି ଚଞ୍ଚଳତା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାଠାରୁ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ମିଳିଛି, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଭାବରେ ମୁଁ ଶୋକ କରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୋର ଧୃତି ଛାଡ଼େନାହିଁ। “ଆପଣ ଏହି ଅଶ୍ରୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଧୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତୁ; ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଅସହ୍ୟତା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଦୁଃଖ, ଭୟ, ବିପଦ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ନିଜ ଧୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ରଖେ, ସେ କେବେ ଡୁବେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସମୟ ସମୟରେ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ଯେପରି ଜଳରେ ଭାରି ନୌକା ଡୁବିଯାଏ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ବିନତି କରୁଛି—ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତୁ, ଦୁଃଖକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁନାହିଁ। ଯିଏ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ କେବେ ଖୁସି ମିଳେନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦୂର୍ବଳ ହୁଏ। ଆପଣ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନାହିଁ। ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ ରାଜନ୍, ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ଧୃତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହି କଥା ମିତ୍ରତାର ସମ୍ମାନରେ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଆମର ମିତ୍ରତାକୁ ମନେ ରଖି, ଆପଣ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ମୁହଁ ଉପରେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପୁଞ୍ଜିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୁଣକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଏହି ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ମିତ୍ର କରିଥାଏ, ସେଇ କାମ ତୁମେ କରିଛ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏମିତି ମିତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ। ଏବେ ମୁଁ ମୋର ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିପାଇଛି, ତୁମ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ଆଶ୍ୱାସ ପାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ମୈଥିଳୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କର। ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ମୋତେ ନିର୍ଭୟ କରି କହିଦିଅ; ଯେପରି ଉପଜାଉ ମାଟିରେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲେ ସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେଣୁ ତୁମର ନିମିତ୍ତରେ ସବୁ ସାର୍ଥକ ହେବ। ଯେଉଁ କଥା ମୁଁ ଗର୍ବବଶତାରେ କହିଥିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।” ଏଭଳି ମାନବୀୟ ଦୁଃଖ ଓ ମିତ୍ରତାର ଉଦାହରଣ ତାଳିକା ସ୍ୱରୂପ ଏଠି ଉପସାମ୍ହାର ହୁଏ।