ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳୀ ରାମଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, "ତୁମର ପତ୍ନୀ ଏକ ବିଷ ମିଶିତ ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼, ମହାବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣି ଦେବି।" ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅନୁମାନରେ ଜାଣିଛି ଯେ ସେ ମୈଥିଳୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପହୃତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଥିଲି। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ରାମ! ରାମ!' ଏବଂ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଂକୋଳରେ ପଡ଼ି ଯେପରି ନାଗରାଜଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ହେବେ।" "ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲି, ସେ ମୋତେ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ରାଘବ, ସେଠାରେ ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ରଖିଛୁ; ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରିବ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବନ୍ଧୁ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ?" ତାହାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଘବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ। ସେଠାରୁ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ସେ ବାନର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, "ଦେଖ, ଏଗୁଡ଼ିକ।" ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ରାମ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଆଶ୍ରୁରେ ଗଳା ଅଟକିଗଲା, ମେଘରେ ଚାପିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ସୀତା ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଆଶ୍ରୁରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ 'ହା ମୋର ପ୍ରିୟା!' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ସ୍ଥିରତା ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣିପୁଣି ହୃଦୟରେ ଧରି ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ମାନୋ ରୂଷ୍ଟ ସର୍ପ ତାଙ୍କର ବିଲରେ ଅଛନ୍ତି। ନିରନ୍ତର ଆଶ୍ରୁ ଝରିବା ସହ ରାମ, ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, "ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର, ବନରୁ ଆପହୃତ ହେବାବେଳେ ବୈଦେହୀ ଭୂମିରେ ଫେଲାଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତା ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ତୀର୍ଥା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା; ଏହାର ଆକୃତି ଏମିତି ଲାଗୁଛି।" ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର ଓ କଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନିପାରୁନି; କିନ୍ତୁ ପାଦ ଅଳଙ୍କାରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ଏହାପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲ? କେଉଁ ଦିଗରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଆପହୃତ କଲା?" "ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ବସବାସ କରେ, ଯିଏ ମୋତେ ଏତେ ବିପଦ ଦେଲା? ସେଠିକି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ୱାନ କରିଦେବି। ମୈଥିଳୀକୁ ଆପହୃତ କରି ଓ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରି, ସେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ନେଇଯିବା ସେ ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା? ଏହି ଦିନ, ବାନର ମହାରାଜ, ମୋତେ କୁହ, ସେ କିଏ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।" ଏଠାରେ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଏପରି ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆଉ ଆଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, କି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ କିମ୍ବା କୁଳ କିଛି ଜାଣେନି। କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର୍ତ୍ତା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି ଯେପରି ତୁମେ ଆଉଥରେ ମୈଥିଳୀକୁ ପାଉ।" "ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସହଚରଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ମୁଁ ଏପରି କାମ କରିବି, ଯେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଖୁସି ହେବ। ଏହି ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଛାଡ଼; ତୁମ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶୌର୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏପରି ଚଞ୍ଚଳତା ତୁମ ପରି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମୋ ସହ ମଧ୍ୟ ମୋର ପତ୍ନୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହୋଇଛି, ତଥାପି ମୁଁ ଏପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁନାହିଁ, ନାହିଁ ମୋର ଧୃତିକୁ ଛାଡ଼ିଛି।" "ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଶ୍ରୁକୁ ଧୃତିରେ ରୋକିବା ଉଚିତ; ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଯଥାଯଥ ଧୃତି ଓ ସ୍ଥିରତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ନିଜ ଧୃତିରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ କେବେ ଡୁବିନାହିଁ।" "କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୁର୍ବଳତାରେ ସଦା ଚଳିଥାଏ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ମାନୋ ଭାରି ଜଳରେ ତଳିଯାଇଥିବା ନୌକା। ମୁଁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭଲପାଇବାରୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା ରଖ, ଦୁଃଖକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନାହିଁ।" "ଯିଏ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ କେବେ ଖୁସି ପାଏନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ। ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ, ରାଜନ, ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ଶୌର୍ୟରେ ଭରସା ରଖ।" "ମୁଁ ଏହି କଥା ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଆମର ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ପାଇ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁକୁ ଗାମ୍ଛାର କୋଣାରେ ପୁଞ୍ଚିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ପୁନଃ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରି ଏହି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, "ଯେଉଁ କାମ ଏକ ବନ୍ଧୁ ଭଲ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେବା ନାତେ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ତୁମେ କରିଛ, ସୁଗ୍ରୀବ।" "ଏବେ ମୁଁ ପୁନଃ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିଛି, ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲ; ଏପରି ବନ୍ଧୁ ବିପଦ ସମୟରେ ଦୁର୍ଲଭ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲାଗାଇ ମୈଥିଳୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଖୋଜ କର।" "ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେ କଥା ନିର୍ଭୟରେ କହ; ବର୍ଷାକାଳରେ ଉର୍ବର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୁଏ, ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ।