ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ମୋ କଥା ସତ୍ୟ। ତୁମ ଭାର୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେବେନି। ତୁମ ଭାର୍ୟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ। ତୁମ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଦେବି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛି ଯେ ସେ ମୈଥିଳୀ। ମୁଁ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଥିଲି, ସେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଉଥିଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଆଙ୍କୋଳରେ ହେବାବେଳେ ଜୋରରେ ‘ରାମ! ରାମ!’ ଏବଂ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ, ସେ ମଣିନାଗରାଜଙ୍କ ଭାର୍ୟା ପରି ବିପଦରେ ଥିଲେ। ମୁଁ ପର୍ବତର ଢାଳେ ଦଢ଼ାଇଥିବାବେଳେ ସେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କର ଉପର ଚୀର ଏବଂ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ତଳେ ପକାଇଦେଲେ। ହେ ରାଘବ, ସେଇ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲୁ। ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରିବ। ତାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବନ୍ଧୁ, ତୁରନ୍ତ ଆଣ, କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ?” ସୁଗ୍ରୀବ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପର୍ବତର ଗଭୀର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଉପର ଚୀର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏଗୁଡ଼ିକ।” ରାମ ଏହି ଚୀର ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ ଅତିବେଦନାରେ କନ୍ଦି କନ୍ଦି, ଏକ ମିଷ୍ଟି ଧୂସର ଚାନ୍ଦ ପରି ଶୋକରେ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ସୀତା ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ ଦୃଢ଼ ଶୋକରେ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ୟ ହାରି, “ହାଁ, ମୋ ପ୍ରିୟା!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ପୁଣିପୁଣି ସେଠି ଅଳଙ୍କାର ଚେଷ୍ଟାରେ ଅଂକୁରି ଧରି ଗଭୀର ନିଶ୍ବାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଏକ ରୂଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି। ଅବିରତ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ, ସାମ୍ନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ରାମ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, “ଦେଖ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଉପର ଚୀର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର, ବନରୁ ଉଠାଯିବାବେଳେ ବୈଦେହୀ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଯିବା ସମୟରେ ତୀର ଘାସର ଉପରେ ପକାଇଥିଲେ, କାରଣ ଏହାର ଆକୃତି ଏମିତି।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ବାହୁମୁଦ୍ରିକା କିମ୍ବା କୁଣ୍ଡଳ ଚିହ୍ନିପାରୁନି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପଦନୂପୁର ଚିହ୍ନିପାରେ, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଶିର ନମାଏ।” ଏପରି କହି ରାଘବ ପୁଣି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲ? କେଉଁ ଦିଗରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ରହେ? ତାହାର ଦୁଷ୍ଟତାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି। ସେ ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଯିବା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଯିଏ ନିଏଇଗଲା, ଏହି ରାତିର ଚରା ରାକ୍ଷସ ତାକୁ ଏଠି ଏ ମହାକପି, ତୁମେ ମୋତେ କହ, କାହିଁକି ଏ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ଯମଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇପାରିବି।” ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା, ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅଶ୍ରୁସ୍ନାତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ରହେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା କୁଳ ଜାଣିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଦେଉଛି, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ତୁମ ଦୁଃଖ ପକେଇଦିଅ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବି ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୈଥିଳୀକୁ ପୁନର୍ବାର ପାଇପାରିବ। ମୁଁ ରାବଣ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେକୁ ବଧ କରି, ନିଜ କ୍ଷମତା ପ୍ରମାଣ କରି, ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ କରିଦେବି। ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଚାଲିଯାଉ। ତୁମ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର; ଏପରି ଚଞ୍ଚଳତା ତୁମ ପରି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭାର୍ୟା ସହ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ପାଇଛି, ତଥାପି ଏଭଳି କେବେ ଶୋକ କରୁନି, ନାହିଁ ନିଜ ଧୈର୍ୟ ଛାଡ଼ିଛି। ତୁମେ ଏହି ଅଶ୍ରୁକୁ ଧୈର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରୋକିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଧୈର୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରେ ଏବଂ ସ୍ଥିର ରହେ, ସେ କେବେ ଅବସାଦରେ ଡୁବେନି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୁର୍ବଳତାରେ ବନ୍ଧା ଥାଏ, ସେ ଅସହାୟ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଏ, ଯେପରି ଯାନ୍ତ୍ର ଜଳରେ ଡୁବିଯାଏ। ମୁଁ ଏହି ହାତ ଯୋଡ଼ି ସ୍ନେହରେ ବିନତି କରୁଛି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କର, ଦୁଃଖକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନି। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ହୋଇପାରନ୍ତିନାହିଁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଏ। ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଦୁଃଖରେ ଅତିବିହ୍ୱଳ, ସେଠାରେ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଯାଏ; ଏହିପରି, ରାଜା, ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ି, ଧୈର୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କର। ମୁଁ ଏହି କଥା ବନ୍ଧୁ ଭାବେ କହୁଛି, ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଆମ ସଖ୍ୟତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୃଦୁ କଥାରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ରାଘବ ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଗର୍ମେଣ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ପୁଞ୍ଚିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଃଖ ସମୟରେ ଯାହା ଏକ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ତୁମେ କରିଛ; ଏହିପରି ସାଥି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ପୁନି ନିଜ ପ୍ରକୃତିକୁ ପାଇଛି, ତୁମ ସାଙ୍ଗତେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲି। ଏବେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ମୈଥିଳୀ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।” ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଓ ଆଶ୍ୱାସର ମଧୁର ଆଳୋଚନା ହେଲା, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଆଶା ପୁନର୍ବାର ଜଗ୍ରତ ହେଲା।