ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଦେଖି କହିଲେ, “ହେ ମାନବ ସିଂହ, ମହାବୀର! ତୁମ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଉଭୟକୁ ପୁନଃ ପାଇପାରିବି; ହେ ରାଜା, ମୋର ଶତୁ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ପୁନଃ କଷ୍ଟ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ, ଏହା ଦୟା କର।” ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତା, ସୀତା, ବାନର ମହାପ୍ରଭୁ, ଓ ରାତିରେ ଘୁମି ଚାଲୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମନ୍ଦାର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଅତି ଆକର୍ଷକ—ଏକା ସାଙ୍ଗେ ଫଡ଼ିଉଥିଲା। ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ବିଭାବନ୍ତ ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଉଁ ଶର୍ଗ। ପୁନଃ, ଖୁସି ହେଇ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ୍ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିବେ।” ହନୁମାନ୍ ଜାଣିଥିଲେ କି ରାମ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବସିବାର କାରଣ କଣ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୈଥିଲୀ, ଜନକ ନନ୍ଦନୀ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି, ସୀତା ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ଅବସର ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁକୁ ମାରିଦେଲେ; ଏହି ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ସୀତା ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ; ହାରାଇ ଯାଇଥିବା ବେଦ ପୁନଃ ମିଳିବା ପରି, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି। “ରାଘବ, ମୋର କଥା ସତ୍ୟ; ସୀତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଳି ମଧ୍ୟ ହାରାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମ ପତ୍ନୀ, ବୀର୍ୟଶାଳୀ, ବିଷ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନୁମାନ କରିଛି ଯେ ସେ ମୈଥିଲୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଇଯିବାକୁ ଦେଖିଥିଲି। ସୀତା ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଠରେ 'ରାମା! ରାମା!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଶଂଘାର କରୁଥିଲେ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମୁଁ ଦେଖିଥିବା ପରେ, ସୀତା ତାଙ୍କର ଉପର ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ଫେଲିଦେଲେ। ରାଘବ, ସେ ଅଳଙ୍କାର ଆମେ ନିଅଛି; ମୁଁ ଏଠାରେ ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ। ତାପରେ ରାମା, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ବନ୍ଧୁ, କାହିଁକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ?” ସୁଗ୍ରୀବ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ବିଗ୍ରହ ଗୁଫାରେ ଯାଇ, ରାଘବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଉପର ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ, “ଦେଖ, ଏହି ସମସ୍ତ।” ରାମା, ଉପର ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ଅଶ୍ରୁରେ ଆବେଗିତ ହେଲେ, ମାଳା ଧୂସର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି। ସୀତା ପ୍ରେମର ଅଶ୍ରୁରେ ବିଭାବନ୍ତ ହୋଇ, “ହାଁ, ମୋ ପ୍ରିୟା!” ବୋଲି ଦୃଢ଼ତା ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଅଳଙ୍କାର ହୃଦୟରେ ଧରି, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ରୂଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି। ଅଶ୍ରୁ ଅବିରତ ବହିଲା; ରାମା, ସାମୁତ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ସମ୍ମୁଖରେ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଉପର ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ଅଳଙ୍କାର, ବୈଦେହୀ ଅପହୃତ ହେଇ ଭୂମିରେ ଫେଲିଦେଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତା ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ଏହାର ଆକୃତି ଏପରି ଦେଖାଯାଉଛି।” ଏପରି କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ତର କଲେ, “ମୁଁ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର କିମ୍ବା କଣ୍ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନିପାରିବି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପଦ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନିପାରିବି, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦେ ବନ୍ଦନା କରିବାରୁ।” ତାପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଛ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ?” “କେଉଁଠି ରାକ୍ଷସ ବସିଛି, ଯିଏ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି? ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। ମୈଥିଲୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ମୋତେ ରୂଷ୍ଟ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଅପହୃତ କରି, ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଛି; ମୁଁ ଏହି ଶତୁ କିଏ, ଏହି ଦିନ ମୋତେ କହ, ବାନର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯମ ନିକଟେ ପଠାଇଦେବି।” ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ସପ୍ତମ ଶର୍ଗ। ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି, ଅଶ୍ରୁବିଗ୍ରହ ହେଇ କହିଲେ, “ମୁଁ ତା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସର ଅବସ୍ଥିତି, କ୍ଷମତା, ପ୍ରାକ୍ରମ, କିମ୍ବା ବଂଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କଥା ଦେଉଛି, ହେ ଶତୁ-ବିନାଶୀ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ତୁମେ ମୈଥିଲୀକୁ ଫେରାଇପାରିବ। ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାକ୍ରମ ପୂରଣ କରି, ତୁମେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ କାମ କରିବି। ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ପର୍ୟାପ୍ତ; ମନର ଦୂର୍ବଳତା ତୁମପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତୁମ ଆନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପତ୍ନୀ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ତଥାପି ଏପରି ଦୁଃଖ କରେ ନାହିଁ, ନା ଦୃଢ଼ତା ଛାଡ଼ିଛି। ତୁମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶ୍ରୁକୁ ଦୃଢ଼ତା ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରିବା ଉଚିତ; ଉତ୍ତମ ମନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି ଓ ସହନଶୀଳତା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ, ଯିଏ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କରି ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ସେ କଦାପି ଡୁବି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ସଦା ଦୁଃଖରେ ଲିପ୍ତ ରହି, ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ଜଳରେ ଭାରି ନାଉ ପରି ଡୁବିଯାଉଛି। ଏହି ହାତ ଜୋଡି ଆଦର ସହ କହୁଛି; ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କର, ଦୁଃଖକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଅନାହିଁ।” ଏପରି ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଶ୍ରଗଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତମ ଘଟଣା ଓ ଶବ୍ଦରେ ଦୟା, ମିତ୍ରତା, ଦୃଢ଼ତା ଓ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ତମ ଉଦାହରଣ ଦେଖାଯାଉଛି।