ଅତିଶୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ତୀରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ବାଲି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି ରହିବେ, ମାନେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଛିତରାଇଯିବେ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ— “ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାବୀର, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ପୁନି ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁହିଁଟି ଫେରିପାରିବି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଏମିତି ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ, ସେ ପୁନି ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେବେ ନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମିତ୍ରତା ହେଉଛି, ଏହାକୁ ଦେଖି ସୀତା, ବାନର ନାୟକ, ଏବଂ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ନୟନ କମଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଭଳି ଆକର୍ଷକ, ସେମାନେ ସମିଳି ଫଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହିବେଳେ, ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପୁନିଥରେ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହନୁମାନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବେ।” ହନୁମାନ୍ ଜାଣନ୍ତି କିଏ ଆପଣ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବସୁଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୈଥିଳୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହରଣ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି। ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭିବେ; ଯେପରି ହାରାଇଯାଇଥିବା ବେଦକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇଦେବି। ରାଘବ, ମୋ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିବେ—ସେ ସୀତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାସାଥି ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମହାବାହୁ, ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଭଳି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଆଣିଦେବି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନୁମାନ କରିପାରିଛି ଯେ, ସେ ମୈଥିଳୀ; ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲେ। ସୀତା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ “ରାମ! ରାମ!” ଏବଂ “ଲକ୍ଷ୍ମଣ!” ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଖାଳିରେ ଯେଉଁପରି ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ। ମୁଁ ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ଦଢ଼ିଯାଏଁ ଦେଖିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୀତା ତାଙ୍କ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ରାଘବ, ସେଇ ଆଭୂଷଣମାନେ ଆମେ ଉଠାଇ ରଖିଛୁ; ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଣିଦେବି, ଆପଣ ଚିହ୍ନିପାରିବେ। ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ: “ବନ୍ଧୁ, ଏହି ଆଭୂଷଣ ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି?” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ମିଳି, ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ର ଗିରିଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ନେଇ, ସେ ବାନର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ— “ଦେଖ, ଏହି ଗୁଡ଼ିକ।” ତାକୁ ହାତରେ ନେଇ, ରାମ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଅଶ୍ରୁ ଜମିଗଲା, ଯେପରି ମିଷ୍ଟିରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଢାଙ୍କିଯାଏ। ସୀତା ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ନେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହରାଇ “ହା, ପ୍ରିୟା!” ବୋଲି କାନ୍ଦି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେଇ ଉତ୍ତମ ଆଭୂଷଣକୁ ଆଉ ଆଉ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ରୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ତାଙ୍କ ବିଲାୟ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ। ଅଶ୍ରୁଧାରା ଅବିରତ ଝରୁଥିଲା, ସାମ୍ନାରେ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ, ମୈଥିଳୀ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ଆଭୂଷଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାଙ୍କ ଆକୃତି ଦେଖି ମୁଁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ: “ମୁଁ ଆଭୂଷଣ, କଣ୍ଡୁଲି ବା କଣ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କରିବାରୁ ପାଦପଦ୍ମ ଆଭୂଷଣ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।” ତା’ପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: “ସୁଗ୍ରୀବ, କହ, କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଅପହୃତ କଲା? ସେଇ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ବସେ, ଯିଏ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଲା? ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି। ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଅପହୃତ କରିଥିବା ଏହି ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଲା? ଏହି ଦିନେ କହ, ବାନରରାଜ, ମୁଁ ସେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।” ଏଠାରେ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଦୁଃଖିତ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ, କିମ୍ବା ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଜାଣେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାଏ ଦେଉଛି, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଦୁଃଖ ଛାଡନ୍ତୁ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ମୈଥିଳୀକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବି। ମୁଁ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେକୁ ବଧ କରି, ମୋର ପ୍ରାକ୍ରମ ପୂରଣ କରି, ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ଯେ, ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ। ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଚାଲିଯାଉ; ଆପଣ ମନର ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତୁ। ଏପରି ଚଞ୍ଚଳତା ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶାଳ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛି, ତଥାପି ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ନା ମୋ ଧୃତି ଛାଡ଼ୁଛି। ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପଜିଥିବା ଅଶ୍ରୁକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ରୋକିବା ଉଚିତ; ମହାନମାନ୍ୟଙ୍କ ଯଥୋଚିତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିରତା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତନ କରେ ଓ ଧୃତିରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ କେବେ ତଳେ ପଡ଼େନାହିଁ।