ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତୀର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା, ସର୍ପ ଭଳି କ୍ରୁର; ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଜି ଭାଲୀକୁ ଜଣେ ବିନାଶକାରୀ ସର୍ପ ଭଳି ବିଧ୍ୱଂସ ହେବାରୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଥିଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ଶବ୍ଦ କହିଲେ— "ମାନବ ସିଂହ, ମହାବୀର, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁଇଟି ପୁନର୍ଦ୍ଧାର କରିପାରିବି; ଏହି ଶତ୍ରୁ ପାଇଁ ଏମିତି କର, ଯେ ମୋ ପୁରୁଣା ଭାଇକୁ ଆଉ କେବେ କ୍ଷତି କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତା, ସୀତା, ବାନର ନାୟକ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ— ସମସ୍ତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ପଦ୍ମ, ସୁନା ବା ଅଗ୍ନିର ଭଳି ସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଫଡ଼ି ଉଠିଲା। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଅଟି ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପୁନି, ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ— "ରାମା, ରଘୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିବେ।" ହନୁମାନ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିପରି ଆସିଛ, ଏହାର କାରଣ ଜାଣିଛନ୍ତି। ତୁମ ପତ୍ନୀ, ମୈଥିଳୀ, ଜନକର କନ୍ୟା, ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନିଆଯାଇଛି; ସେ ତୁମୁଁଠୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଥିଲା। ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଜଟାୟୁ ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରିଦେଲା; ତୁମ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ; ହାରାଯାଇଥିବା ବେଦ ଭଳି ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି। "ରାଘବ, ମୋର କଥା ସତ୍ୟ; ସୀତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା, ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମ ପତ୍ନୀ, ବଳଶାଳୀ, ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭଳି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ; ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି।" "ମୋ ଅନୁମାନରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିଛି— ସେ ମୈଥିଳୀ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଉଥିବା ଦେଖିଥିଲି। ସୀତା ଚିତ୍କାର କରି କହିଥିଲେ— 'ରାମ! ରାମ!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!', ରାବଣଙ୍କ ଗୋଦିରେ ଆଠୁଆ ହେବାରେ, ସର୍ପ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭଳି। ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଢାଲାରେ ଦଉଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସୀତା ତାଙ୍କ ଉପର ଚାଦର ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ରାଘବ, ସେଉଁଠି ଅଳଙ୍କାରଗୁଡିକୁ ଆମେ ନିଅଇ ରଖିଛୁ; ମୁଁ ସେଗୁଡିକୁ ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ପରିଚୟ କରିଦେଖ।" ରାମା, ମୂଦ୍ରା ଭାବରେ ସୁଗ୍ରୀବକୁ କହିଲେ— "ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ବନ୍ଧୁ, କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ?" ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠୁ ଉପର ଚାଦର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ବାନର ରାମାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ— "ଦେଖ, ଏହି ଗୁଡିକ।" ରାମା ଏହି ଚାଦର ଓ ସୁନ୍ଦର ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ଅତିକୁ ଭାବ ଭରି ଲୁହାରେ ଗଳା ଭରିଗଲା, ମାସ୍ତ ଭଳି ଧୂମରେ ଢାକି ଦେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି। ସୀତା ପ୍ରତି ଅନୁରାଗରୁ ଲୁହାରେ ବିଭାବିତ ହୋଇ, "ହା, ମୋ ପ୍ରିୟା!" ବୋଲି କାନ୍ଦି, ନିଜ ଧୃତି ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଝରିପଡ଼ିଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାର ଆଗୋଷାଇ, ପୁନଃପୁନଃ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲେ, କ୍ରୁଧିତ ସର୍ପ ଭଳି। ଅବିରତ ଲୁହା ଝରିବା ସହିତ, ସାମୁତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମା ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। "ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଚାଦର ଓ ଅଳଙ୍କାର, ବୈଦେହୀ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଯାଉଥିବା ଖ୍ଷଣରେ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ। ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତା ଉଠାଯାଉଥିବା ଦିନ ଘାସ ଭୂମିରେ ଝରିଥିଲା; ଏହାର ଆକୃତି ଏହିପରି ଦେଖାଯାଉଛି।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ— "ମୁଁ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର ବା କଣ ଅଳଙ୍କାର ପରିଚୟ କରିପାରିବି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପଦ ଅଳଙ୍କାର ପରିଚୟ କରିପାରିବି, କାରଣ ମୁଁ ସେଉଁଠି ସଦା ପାଦେ ଶିର ନମାଇଥିଲି।" ତାପରେ, ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁ ଦିଗରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲା, ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଛି? ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ବସିଥାଏ, ଯେଉଁ ମୋ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି? ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।" "ମୈଥିଳୀକୁ ଉଠାଇ ମୋତେ କ୍ରୁଧିତ କରି, ସେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିବା ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଛି, ସେ କିଏ? ଏହି ଦିନ ମୋତେ କହ, ବାନର ନାୟକ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଦେବି।" ଏବେ ରାମାୟଣର ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ରାମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ହାତ ଜୋଡି ଲୁହାରେ ଗଳା ଭରି, କହିଲେ— "ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସର ଅବସ୍ଥିତି, କ୍ଷମତା, ପ୍ରତାପ ବା ଜନ୍ମ ବିଶେଷ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବା ରାମ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି, ଯେ ତୁମେ ମୈଥିଳୀକୁ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବ।" "ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ନଷ୍ଟ କରି, ମୋ ପ୍ରତାପ ତୁଷ୍ଟ କରି, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" "ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ପର୍ୟାପ୍ତ; ନିଜ ଆନ୍ତରିକ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏହି ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ପତ୍ନୀଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ପାଇଛି, ତଥାପି ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏପରି ଶୋକ କରୁନାହିଁ, ନା ମୋ ଧୃତି ଛାଡ଼ି ଦେଇଛି।" "ତୁମେ ଲୁହାକୁ ନିଜ ଧୃତିରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବା ଉଚିତ; ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଓ ସହିଷ୍ଣୁତା ତୁମେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ବିପଦ, ଦୁଃଖ, ଭୟ ବା ଜୀବନ ଶେଷରେ, ଯିଏ ନିଜ ବିବେକରେ ଚିନ୍ତା କରେ ଓ ଧୃତିରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ।" ଏଭଳି, ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ, ଆଶ୍ୱାସନ ଓ ମିତ୍ରତାର ଶୁଭ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା; ଏହି ମହା ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଧୃତି ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ଦୀପ ଜଳି ରହିଲା।