ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଏକ ଡାଳି ଫୁଲେଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରାଯାଇଛି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟରେ ଘୁରୁଛି।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ଏହି ଅପରିଚିତ ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ରହୁଛି। ମୋର ଭାଇ ବାଲି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ମୋର ଶତୃତା ଅଛି, ହେ ରାମ! ମୋତେ ବାଲିଠାରୁ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ଆପଣ ଏଭଳି କିଛି କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ଭୟ ଅପସାରିତ ହେଉ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମ ମୃଦୁ ହସି ସହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣେ, ବଡ ବାନର, ଏକ ସଂଗୀ ସେଇ ଯିଏ ସହଯୋଗ ଦେଇ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରିଥିବା ବାଲିକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ମୋର ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେବେ ବିଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ଏମିତି ବାଣ ବର୍ଷିବ, ଯେଉଁମାନେ ଗୃଧ୍ର ପଙ୍ଖ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ବାଣ, ସର୍ପ ପରି କ୍ରୁଧ୍ଧ, ଆଜି ତୁମେ ବାଲିକୁ ଦେଖିବା ଯିଏ ମୋର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ୍ତ ହେବ। ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇ ବାଲି ଭୂମିରେ ଛିଟିଯିବ, ପାହାଡ଼ର ଛିଟା ଶିଳା ପରି।" ଏହିପରି ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ହେ ନରସିଂହ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁହିଁଟିକୁ ଫେରାଇପାରିବି। ମୋ ଶତୃ ବାଲି ଉପରେ ଏମିତି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଆଉ କେବେ ମୋ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ଭାଇଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବ ନାହିଁ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମିତ୍ରତା ଯୋଗ ବେଳେ, ଶୀତା, ବାନର ନାୟକ, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଳକା ଅଂଶୁମାନ ଅଖି ଏକାସାଥିରେ ଫଡ଼ିଉଠିଲା। ଏଠାରେ, କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ମହାକାବ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପୁନି ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମୋର ମୁଖ୍ୟ ଉପଦେଷ୍ଟା ହନୁମାନ୍ ତୁମକୁ କହିବେ, ରାମ।" ସେ କହିଲେ, "ହନୁମାନ୍ ଜାଣନ୍ତି କାହିଁକି ଆପଣ ଏହି ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବସୁଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଅବସର ଦେଖି ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁକୁ ମାରିଦେଲା; ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରଣ ହେବାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ଆସିଛି। ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଏହି ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ; ଯେପରି ହରାଇଯାଇଥିବା ବେଦକୁ ଫେରାଇ ଆଣାଯାଏ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।" "ମୋର କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସତ୍ୟ ମାନନ୍ତୁ, ରାଘବ, ତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ। ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି। ଅନୁମାନରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିଛି ଯେ ସେଇ ମୈଥିଲୀ। ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ସେଇ କ୍ରୁର କର୍ମ ବିଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ତାକୁ ଉଠାଇନେଉଥିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ 'ରାମ! ରାମ!' ଏବଂ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଂକୋଳରେ ଆଠିଯାଇଥିଲେ, ସର୍ପରାଜଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି। ସେ ମୋତେ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଉପରବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଗହଣା ଫେଙ୍କିଦେଲେ। ରାଘବ, ସେହି ଗହଣା ଆମେ ନେଇ ରଖିଥିଲୁ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣିବି, ଆପଣ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।" ତାପରେ ରାମ ମୃଦୁ କଥାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବନ୍ଧୁ, ଶୀଘ୍ର ଏହି ଗହଣା ଆଣ, ଦେରି କାହିଁକି?" ସୁଗ୍ରୀବ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରୁ ଉପରବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ନେଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, "ଦେଖନ୍ତୁ, ଏହିଏ।" ରାମ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ ଗହଣା ନେଇ, ଅଶ୍ରୁପାତରେ ଗଳା ଅଟକିଗଲା, ମେଘାବୃତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। ସୀତା ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ ଅଶ୍ରୁପାତରେ ବିକଳ ହୋଇ, "ହାୟ, ମୋର ପ୍ରିୟା!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ସ୍ଥିରତା ହରାଇ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ପୁଣିପୁଣି ଗହଣାକୁ ହୃଦୟରେ ଲଗାଇ ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଗୁହାରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସର୍ପ ପରି। ଅଶ୍ରୁ ଧାରା ଅବିରତ ଝରୁଥିଲା; ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ। "ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଉପରବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ବୈଦେହୀ ଧରଣ କରାଯାଉଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଗହଣା ସୀତା ଛାଡ଼ିଥିଲେ, କାରଣ ଏହାର ଆକୃତି ଏମିତି।" ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ବାହୁବନ୍ଧ ଓ କଣ୍ଣଫୁଲ୍ ଚିହ୍ନିପାରୁନି, କିନ୍ତୁ ଚରଣବନ୍ଧ ଚିହ୍ନିପାରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ପାଦେ ମଣ୍ଡିଆଉଥିଲି।" ତାପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁଠି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲ? ସେ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିଲେ। କେଉଁଠି ସେଇ ରାକ୍ଷସ ବସୁଛି, ଯିଏ ମୋତେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି? ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଶ୍ୱାନ କରିଦେବି। ମୈଥିଲୀକୁ ହରଣ କରି ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଛି। ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ହରଣ କରିଥିବା ସେ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ତାକୁ ଯମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ପଠାଇବି, ସେ କିଏ କହ? ଆଜି ମୋତେ କହ, ବାନର ନାୟକ।" ଏଠାରେ ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।