ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ଶାଖା ଚାଉଁ ଆଣି ରାମଙ୍କ ସହ ବସିବା ପାଇଁ ବିଛାଇଲେ; ତାପରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଖୁସି ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ ଫୁଲେଫୁଲେ ଭରିଥିବା ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଶାଖା ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ, ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ, ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା; ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି, ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଘୁଡ଼ୁଛି। ମୋ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନେଇଯାଇଛି, ମୁଁ ଏ ଅପରିଚିତ ଅଟବୀରେ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଛି। ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ତାଙ୍କ ସହ ମୋର ଶତ୍ରୁତା; ମୁଁ ଭୟରେ ପିଡିତ, ରାମ, ତୁମେ ମୋତେ ବାଲିଠାରୁ ରକ୍ଷା କର। ଏପରି ଭୟ ଆମେ ନ ରଖିବା ପାଇଁ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କର, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ।" ରାମ, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁରେ ହସି ଏକ ଦୟାଳୁ ଓ ଧର୍ମିକ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ବଡ଼ ବାନର, ମୁଁ ଜାଣିଛି, ସଠିକ୍ ସଂଗୀ ହେଉଛି ସେ, ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତୁମ ଜୀବନୀକୁ ନେଇଯାଇଥିବା ବାଲିକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି; ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, କେବେ ବିଫଳ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ବଜ୍ର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଗୃଧ୍ର ର ପିଞ୍ଜ ଲଗାଇ ଛୁଆଁ, ଦ୍ରୁତ ତଳେ ପଡିବ। ଆଜି ତୁମେ ଦେଖିବ, ସର୍ପ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାଲି ଭୂମିରେ ପଡିବ। ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ବାଲି ପାହାଡ଼ ପରି ଭୂମିରେ ବିକିରିତ ହୋଇ ଶୟାନ ହେବ।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, “ମନୁଷ୍ୟରେ ସିଂହ, ମହାବୀର, ତୁମେ ଦୟା କରି ମୋତେ ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦିଅ; ରାଜା, ଏହି ଶତ୍ରୁ ବାଲି ଆମ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଉ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତାରେ, ସୀତା, ବାନର ନାୟକ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଳକା ଅରୁଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା ଆଖି, ଏକାଠି ଫଡ଼ି ଉଠିଛି। ଏବେ ଶୁଣ, ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗ। ପୁନଃ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ରାମଙ୍କୁ, ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ: “ମୋର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ ତୁମକୁ କଥା କହିବେ, ରାମ। ହନୁମାନ ଜାଣିଛନ୍ତି କିଏ ତୁମେ ଏଠାରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଏଉଁ ଅଟବୀରେ ବସିଛ।" ହନୁମାନ କହିଲେ, “ତୁମ ଜୀବନୀ ମୈଥିଲୀ, ଜନକ ନନ୍ଦିନୀ, ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଇଯାଇଛି; ତୁମ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଥିଲେ। ଅବସର ଦେଖି, ସେ ରାକ୍ଷସ ଜଟାୟୁ ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରିଦେଲା; ତୁମ ଜୀବନୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଇଥିବାରୁ ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ; ମୁଁ ହାରାଇଥିବା ବେଦ ପୁନଃ ମିଳିବା ପରି, ତୁମ ଜୀବନୀକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।" "ରାଘବ, ମୋ କଥା ଏଠି ସତ୍ୟ; ସୀତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମ ଜୀବନୀ, ମହାବାହୁ, ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ; ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କର, ମହାବାହୁ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।" "ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନୁମାନ କରିଛି, ସେ ମୈଥିଲୀ; ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିବା ସୀତାକୁ ଦେଖିଥିଲି। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଆଘାରେ ରାମ! ରାମ! ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ନାଗରାଜ ନାରୀ ପରି ତାଙ୍କ ଆଘାରେ ଦୁଃଖ ପାଉଥିଲେ।" "ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଦେଖିବାରେ, ସୀତା ତାଙ୍କ ଉପର ଗାଉଁ ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ତଳେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ରାଘବ, ସେ ଅଳଙ୍କାର ଆମେ ରଖିଥିଲୁ; ମୁଁ ଏହା ଆଣିବି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।" ତାହାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ମିତ୍ର, କାହିଁକି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛ?" ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଗୁହାକୁ ଗଲେ, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ଉପର ଗାଉଁ ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, ବାନର ଏହା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ: “ଦେଖ, ଏହି ଗୁଡିକ।” ସେ ଉପର ଗାଉଁ ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ, କାନ୍ଦି, ଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକି ଯାଇଥିବା ପରି ହୋଇଗଲେ। ସୀତାପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ ଉପଜିଥିବା ଅଶ୍ରୁରେ ରାମ "ହା, ପ୍ରିୟା!" ବୋଲି କାନ୍ଦି, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାର ଚିହ୍ନି, ମନରେ ଅନେକ ଥର ଲଗାଇ, ଗହିର ନିଶ୍ବାସ ଛାଡ଼ିଲେ, ଗୁହାରେ ରୂଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି। ଅଶ୍ରୁ ଅବିରତ ଭାବରେ ବହିଲା; ସାମୁତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଉପର ଗାଉଁ ଓ ଅଳଙ୍କାର, ବୈଦେହୀ ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। ନିଶ୍ଚିତ, ଏହି ଅଳଙ୍କାର ସୀତା ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିବା ସମୟରେ ତଳେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଆକୃତି ଦେଖି ଲାଗୁଛି।” ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ବାହୁ ଅଳଙ୍କାର କିମ୍ବା କଣ ଚିହ୍ନିପାରିବି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଶେଷ ଅଳଙ୍କାର, ପାଦ ଅଳଙ୍କାର, ସେଠାରେ ପ୍ରଣାମ କରିବାରୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି।” ତାହାପରେ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ, କେଉଁ ଦିଗରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲ, ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଇ ନେଯାଉଥିଲେ? ସେ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ବସିଥାଏ, ଯିଏ ମୋତେ ବିପଦ ଦେଇଛି? ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। ମୈଥିଲୀକୁ ଉଠାଇ ନେଯାଇ, ମୋତେ ରୂଷ୍ଟ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଛି। ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଅଟବୀରୁ ଉଠାଇ ନେଯାଇଥିବା ଏହି ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଯମ ସମ୍ମୁଖରେ ପଠାଇବାକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଛି? ଏହି ଦିନ ମୋତେ କହ, ବାନର ନାୟକ।" ଏଭଳି ଶ୍ରୀରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାନରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୟା, ମିତ୍ରତା, ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାର ଅନୁଭୂତି ଆଉ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଭରି ଏକ ପବିତ୍ର ମିଳନ ହୋଇଗଲା।