ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଶିଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ। ମାତୃବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ମୋତେ ତୁମ ଗୁଣଗାନ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ମହାନ୍ ଅବସର ଓ ସମ୍ମାନ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଛି, ମହାପୁରୁଷ, ଯେ ତୁମେ ମୋ ପରି ଏକ ଵାନର ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚାହୁଁଛ। ଯଦି ମୋର ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଏହା ମୋର ବାହୁ, ଆସ, ଦୁଇଁଜଣ ହାତ ଧରି ଏହି ବନ୍ଧନକୁ ଅଟୁଟ କରିବା।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି ଭଲ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ। ଏହି ନୂତନ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଆନନ୍ଦରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଜଡ଼ି ଧରିଲେ। ତାପରେ ଶତ୍ରୁ-ଜୟୀ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୱୀ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଦୁଇ କାଠି ଘସି ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତାହାକୁ ଫୁଲ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପରେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ଦୁଇଁଜଣ ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏଭଳି ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟରେ ଗଢ଼ିଗଲା ଅଟୁଟ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ। ଦୁଇଁଜଣ ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, ମନ ଭରିଲା ନାହିଁ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଏଠାରୁ ଆମ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖ ଏକେ।” ସୁଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ଖୁସିରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଗରୁଡ ଗଛର ଫୁଲ ଭରା ଏକ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗି ନେଇ, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଫୁଲ ଭରା ଶାଖା ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସିରେ ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଆଉ ଅଶ୍ରୁଭରା, “ରାମ, ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି, ଭୟରେ ଏଠି ଦୂର ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛି। ମୋର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରିନେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠି ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଛି। ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ତାଙ୍କ ସହ ମୋର ଶତ୍ରୁତା। ରାମ, ମହାପ୍ରଭା, ମୋତେ ବାଲି ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଭୟରେ ତପ୍ତ। ତୁମେ କୌଶଳ୍ୟବଂଶୀ ହୋଇ, ଏପରି କର, ଯେହିଁତୁ ଆଉ ମୋରେ ଭୟ ନ ଥାଏ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦୟାମୟ ରାମ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ, “ମହାବୀର ବନରାଜ, ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଏକ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ସହାୟତାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରିଛି, ସେଇ ବାଲିକୁ ମୁଁ ହତ୍ୟା କରିବି। ଏହି ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଛି, କେବେ ବିଫଳ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ତ୍ୱରିତ ଗିରିବ। ଏମିତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ଶଳ୍ୟ, ସର୍ପ ଭଳି କ୍ରୋଧିତ, ତୁମେ ଆଜି ବାଲିଙ୍କୁ ମୋର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସିତ ଦେଖିବା। ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ବାଲି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ଥିବେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଛିତରାଇ ଯିବେ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, “ନରସିଂହ, ମହାବୀର, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟ ଦୁଇଁଟି ଫେରି ପାଇଁ। ଏପରି କର, ଯେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଆଉ କେବେ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କର ଏହି ବନ୍ଧୁତ୍ୱରେ, ସୀତା, ଵାନର ନାୟକ ଓ ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କମଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ସମାନ ନୟନ ଏକାଠି ଫଡ଼ି ରହିଛି। ଏହିଁବେଳେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପୁନି ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହୋଇ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ୍ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେବେ। ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବସିଛ। ତୁମ ଜାନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଳୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ହରିନେଇଛି। ସେ ତୁମୁଁ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅନେକ କ୍ଷୋଭରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଅବସର ଦେଖି ଜଟାୟୁ ଗୃଧ୍ରକୁ ମାରିଦେଲା। ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଯିବାରୁ ତୁମେ ଏହି ବିପଦକୁ ଆସିଛ। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଏହି ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ମୁଁ ହରାଯାଇଥିବା ବେଦ ଫେରାଇ ଦେବା ପରି ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।” “ମୋର କଥା ଶତ୍ୟ, ରାଘବ; ସେଇ ମୈଥିଳୀକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମ ପତ୍ନୀ, ବଳଶାଳୀ, ବିଷ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ। ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ମହାବାହୁ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନୁମାନ କରିଛି, ସେ ମୈଥିଳୀ; ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ଏକ କ୍ରୁର କର୍ମ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଉଥିଲା। ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ—‘ରାମ! ରାମ!’ ଓ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’—ରାବଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ହାତପା ମାଡ଼ି ହେବା ସମୟରେ, ସର୍ପରାଜାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି। ମୋତେ ପାହାଡ଼ ଢାଳାରେ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ଫେଲିଦେଲେ। ଏହି ଅଳଙ୍କାର ଆମେ ଉଠାଇ ରଖିଛୁ; ମୁଁ ତାହା ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ଚିହ୍ନିବା।" ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବନ୍ଧୁ, ଶୀଘ୍ର ଆଣ, କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ?” ଏହିପରି ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇ ଆସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଦେଖ, ଏହି ଗୁଡ଼ିକ।” ରାମ ତାହାକୁ ହାତରେ ନେଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ହୃଦୟରେ, ମିଷ୍ଟିରେ ଢାକିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ନିଜ ଅଭିମାନ ହରାଇ, “ହା! ପ୍ରିୟା!” ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।