ହନୁମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥାପିତ କଥା ଶୁଣି, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ହେଲେ। ସେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହରେ ଭରି, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ତୁମର ଗୁଣ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ ମୋ ଭଳି ବାନର ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗୌରବ ଓ ଲାଭ। ଯଦି ମୋର ମିତ୍ରତା ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ଏହି ମୋର ହାତ ବଢ଼ାଉଛି—ଆମେ ଦୁଇଜଣ ହାତ ଧରି, ମିତ୍ରତାର ଅଟୁଟ ବନ୍ଧନ ସ୍ଥାପନ କରିବା।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଏହି ଉଚିତ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଆନନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ହାତ ଧରିଲେ। ଦୁଇଜଣ ମିତ୍ରତାର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏବେ ହନୁମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଜୟକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଆସିଲେ। ସେ ଦୁଇଟି କାଠି ଘସି ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ତାହାକୁ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ସେ ଅଗ୍ନିଟିକୁ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବାନର ଓ ରାଘବ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଦୁହେଁ ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖି ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାବିଲେ—"ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଏବେ ଆମର ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ଏକାଉଁ ହେଲା।" ସୁଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ଗଛର ଫୁଲ ଭରା ଏକ ଡାଳ ଭାଙ୍ଗି, ତାହା ପିଛାଇ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଲେ। ଏବେ ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଫୁଲ ଭରା ଏକ ଡାଳ ଦେଲେ। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ଖୁସି ଭରି କହିଲେ, ଆଖିରେ ଆନନ୍ଦ ଲହରୀ ଖେଳିଯାଉଥିଲା—"ରାମ, ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି, ଭୟରେ ଏଠି ଅବାସ କରୁଛି। ମୋର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରାଯାଇଛି, ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି।" "ମୋ ଭାଇ ବାଲି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି, ତାଙ୍କ ସହ ମୋର ଶତ୍ରୁତା। ରାମ, ମୋତେ ବାଲି ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ମୁଁ ଭୟରେ ଦୁଃଖିତ। ଏମିତି କିଛି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋର ଏହି ଭୟ ଦୂର ହେଉ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି ରାମ ହସିହସି କହିଲେ, "ବଡ଼ ବାନର, ମୁଁ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣେ, ଏକ ସତ୍ୟ ମିତ୍ର ସମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯିଏ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଅପହରଣ କରିଛି, ସେଇ ବାଲିକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉନାହିଁ। ବାଲି ଉପରେ ଏହି ବଜ୍ରପାତ ସମ ତୀରଗୁଡ଼ିକ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିବ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ବାଣ, ସର୍ପ ସମ ଫୁରିଯିବ। ଆଜି ତୁମେ ବାଲିକୁ ମୋର ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିବ।" ଏହିପରି ରାଘବଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଓ କହିଲେ, "ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇଁ। ଏମିତି କର, ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ଶତ୍ରୁ ଆଉ କେବେ ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦେଉ।" ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ଏହି ମିତ୍ରତା ବନ୍ଧନରେ, ସୀତା, ବାନରନାଥ ଓ ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଖି ଏକାଉଁ ଲୋଟସ ଫୁଲ, ସୁନା ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ରତାରେ ଫଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମୋର ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବେ।" "ହନୁମାନ ଜାଣିଛନ୍ତି କିଏଉଁ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ବସୁଛ। ତୁମର ପତ୍ନୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀ, ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ତୁମୁଁ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବିୟୋଗରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ରାକ୍ଷସ ଅବସର ଦେଖି, ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରିଦେଲା। ଏହିପରି ତୁମର ପତ୍ନୀ ଅପହୃତ ହେବାରୁ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛ।" "ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଯେପରି ବିଲୁପ୍ତ ବେଦକୁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଦେବି। ମୋ କଥା ସତ୍ୟ, ରାଘବ। ସୀତାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଦମନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତୁମର ପତ୍ନୀ, ବଳଶାଳୀ ରାମ, ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ସମାନ—ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ। ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଣିଦେବି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନୁମାନ କରିଛି ଯେ ସେଇ ମୈଥିଲୀ। ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଉଥିଲେ।" "ସେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ 'ରାମ! ରାମ!' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ!' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ଆଂକୋଳରେ ପଡ଼ି, ନାଗରାଜଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ମୋତେ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ଉପରବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଗହଣା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।" "ରାଘବ, ସେଇ ଗହଣା ଆମେ ଉଠାଇ ରଖିଛୁ। ମୁଁ ତାହା ଏଠି ଆଣିଦେବି, ତୁମେ ପରିଚୟ କର।" ତାହାପରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଏମାନେ ଆଣ; କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ?" ସୁଗ୍ରୀବ ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ତୁରନ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଗୁହାକୁ ଗଲେ। ଉପରବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ନେଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, "ଦେଖ, ଏହିଗୁଡ଼ିକ।" ଏବେ ରାମ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି ଗହଣା ହାତରେ ନେଇ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଗଲେ—ଯେପରି ଚାନ୍ଦ ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ।