ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଏବଂ ଅତି ଜ୍ଞାନୀ, ଦୁଇ ରାଘବ ନାୟକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ମକର ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେ ଦାଣ୍ଡୀର ଭୂମିକାକୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କର ମକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୁଇ ନାୟକଙ୍କୁ ପିଠରେ ବଉସି ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ପର୍ବତ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଖୁସି ଭରା ମନରେ ଭଲ କାମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ହନୁମାନ ମଲୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ମକର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୁଇ ରାଘବ ନାୟକଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଲେ। ହନୁମାନ କହିଲେ, “ଏହି ରାମ, ଅତି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପୀ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ରାମ ତାଙ୍କର ସାହସରେ ଅତି ଦୃଢ଼। ଏହି ରାମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୋଇଛି, ହଜାର ହଜାର ଗାଁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛି; ଏବେ ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଆପଣ ସେମାନେକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଓ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଉପସ୍ଥାପନା ଶୁଣି, ମକର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇ, ଆଦର ଭରା ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆପଣ ଧର୍ମରେ ନିୟମିତ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି; ହନୁମାନ ଏହି ତଥ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଆପଣଙ୍କର ମିତ୍ରତା ଚାହିଁବା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଗୌରବ ଓ ଲାଭ। ଯଦି ମୋ ମିତ୍ରତା ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ଏହି ମୋ ହାତ ଉଠାଇଛି; ଆମ ହାତ ମିଳିଯାଉ, ଏବଂ ଆମ ମିତ୍ରତା ଦୃଢ଼ ହେଉ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ। ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାପରେ ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଦାଣ୍ଡୀର ଭୂମିକାକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ମକର ରୂପକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ରୂପରେ, ସେ ଦୁଇ କାଠ ଗୋଟିରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଫୁଲ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପୂଜା କଲେ। ଖୁସିରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଦୁଇ ମିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ; ତାପରେ ଦୁଇ ଜଣେ ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମ ମିତ୍ରତାର ବନ୍ଧନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ଦୁଇ ଜଣେ ହୃଦୟରେ ଖୁସି ଭରା, ଏକାପର ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। “ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ଏବଂ ଏହିଠୁ ଆମ ଖୁସି ଓ ଦୁଃଖ ଏକ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏକ ଫୁଲ ଭରା ଗରୁଡ଼ ଗଛର ଡାଲି ଭାଙ୍ଗି ତାହା ରାମଙ୍କ ସହିତ ବିଛାଇ ଉଠିଲେ; ତାପରେ ହନୁମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଖୁସିରେ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଫୁଲ ଭରା ଡାଲି ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସିରେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ରାମ, ମୁଁ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଛି ଓ ଭୟରେ ଏଠି ତଳାପଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି। ମୋ ପତ୍ନୀ ଅପହୃତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅଛି; ଏଭଳି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଏଠି ବାସ କରୁଛି। ମୋ ଭାଇ ବାଲି ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଶତ୍ରୁତାରେ ଅଛି, ରାମ; ମୁଁ ଭୟରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇଛି, ଆପଣ ମୋତେ ବାଲିରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଏଭଳି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଭୟ ଭୋଗିବି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି କହିଲେ: “ମୁଁ ଜାଣିଛି, ମହାମକର, ଏକ ମିତ୍ର ସେ ଯିଏ ସାହାଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ତୁମ ଭାଇ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଯିଏ ତୁମ ପତ୍ନୀକୁ ନେଇଛି; ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, କବି ଫେରିନଥାଏ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାଲି ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବାଣ ଝଡ଼ିପଡ଼ିବ, ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ପରି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସିଧା ବାଣ, ସାପ ପରି କ୍ରୁଧିତ, ଆଜି ତୁମେ ବାଲିକୁ ଦେଖିବା ଯେଉଁଠି ସେ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେବ। ଆଘାତ ପାଇ ବାଲି ପର୍ବତ ଭାଗରେ ପଡ଼ି ରହିବ।" ରାମଙ୍କ ଏହି କଲ୍ୟାଣମୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, କହିଲେ: “ତୁମ ଦୟାରେ, ମାନବସିଂହ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟା ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିପାରିବି; ଏହି ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି, ଏଭଳି କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବି ନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାମଙ୍କ ମିତ୍ରତା ବନ୍ଧନରେ, ସୀତା, ମକର ରାଜା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏକ ସାଥିରେ ଫଡ଼ିଉଠିଛି, ଯେଉଁଠି ଲୋଟସ, ସୁନା ବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚକ୍ଷୁ ଅତି ରୂପବତୀ। ପୁନି, ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସିରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ମୋର ମୁଖ୍ୟ ଉପଦେଷ୍ଟା ହନୁମାନ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବେ।” ହନୁମାନ ଜାଣିଛନ୍ତି ଆପଣ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କିଏଁକି ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୈଥିଳୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ସହିତ ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁହୁଡ଼ିଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସର ଦୂଃଖରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ଜଟାୟୁକୁ ମାରିଦେଲା; ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅପହୃତ ହେବାରୁ ଆପଣ ଏହି ଦୂଃଖକୁ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଏହି ବିୟୋଗ ଦୂଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ; ମୁଁ ହାରାଇଥିବା ବେଦ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ପରି, ଆପଣଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଫେରାଇ ଦେବି। ଏଭଳି ମହାପୁରୁଷ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହନୁମାନ, ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ଏବଂ ଦୟାର ଉତ୍ତମ ଦୃଶ୍ୟ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ଆଶାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା।