ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଜଣେ ଜଣେ ଚିହ୍ନିଲେ—ସେଇ ଗଛମାନେ କ’ଣ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ନେଇ ସେ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ମୃଦୁ କଥାରେ ପଚାରିଲେ। “ମୁନିବର, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଏଇ ଘନ କଳା ମେଘ ସଦୃଶ ଗଛମାନେ କ’ଣ? ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅତି ଅଧିକ। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ମୃଗମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ନାନା ପକ୍ଷୀର ମଧୁର କୁହୁକରେ ଶୋଭିତ। ଆମେ ଏହି ଘନ ଅରଣ୍ୟରୁ ବାହାରିଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରୋମାଞ୍ଚ ଅନୁଭବ କରିଲୁ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧୁରତା ଏହାରୁ ବୁଝିପାରୁଛି। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ଏହି ସ୍ଥାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସବୁ କଥା କୁହନ୍ତୁ—ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର? ଏଠାରେ ରକ୍ତପିପାସୁ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନନ୍ତା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ କେମିତି ଆକ୍ରମଣ କଲେ? ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବାଧା ପାଇଁ ସେମାନେ କେଉଁଠି ଆସିଥିଲେ? ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କ’ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅପାର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ରାମ, ଏଠି ବିଷ୍ଣୁଦେବ, ଯିଏ ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନେକ ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ଏଠି କଶ୍ୟପ ମହାମୁନି ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଦିତି, ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ, ଦୀର୍ଘ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଧରି ଦେବୀ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, କଶ୍ୟପ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ବିଲିନ, ସେ ଆଦି ଓ ଅନିର୍ବଚନୀୟ। କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ତେବେ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ବର ମାଗ, ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଓ ବରାର୍ହ।’ ତାପରେ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, ‘ମୁଁ, ଅଦିତି ଓ ଦେବମାନେ ଏହି ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ—ମହାପ୍ରଭୋ, ଆପଣ ଆମ ସନ୍ତାନ ହେଉନ୍ତୁ, ଅଦିତିଙ୍କ ଓ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତୁ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ।’” ଏହି ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁରୁଣା କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ପରେ, ଦୁଇ ରାଘବପୁତ୍ର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜଣା, ଶିଷ୍ଟ ଓ ଶିକ୍ଷିତ କଥାରେ, କୌଶିକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୁନିବର, ରାକ୍ଷସମାନେ କେଉଁ ସମୟରେ ଆସନ୍ତି? କେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ? ଆମେ ସେଇ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛୁ, ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଉତ୍ସାହରେ ଦୁଇ କକୁତ୍ସ୍ଥପୁତ୍ର କହିଲେ, ମୁନିମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଆଜିଠାରୁ ଛଅ ରାତି ଯାଏଁ, ଦୁଇଜଣ ରାଘବପୁତ୍ର ଏଠି ରକ୍ଷା କର; କାରଣ ଏହି ମୁନି ଏକ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ମୌନ ରହିବେ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଛଅ ଦିନ ଓ ରାତି ନିଦ୍ରା ବିନା ଆଶ୍ରମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସଚେତନ ରହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଛଅ ଦିନ ଶେଷରେ, ଚେତନ ଓ ତତ୍ପର ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସତର୍କ ରୁହ।” ଏହିପରି କହିବା ସାଥିରେ, ବଳିୟା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାମଙ୍କ ଆଗରେ ଯଜ୍ଞ ବେଦି ଆଗ୍ନିଶିଖାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା, ଶିକ୍ଷକ ଓ ପୂଜାରିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଯଜ୍ଞବେଦି କୁଶ, ଉପକରଣ, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲା। ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, ଏବେ ଆକାଶରୁ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। ମେଘରେ ଆକାଶ ଢାକିଗଲା, ଯେପରି ବର୍ଷାରୁତୁରେ ହୁଏ, ଏହିପରି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ—ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ—ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ସହ ମାୟାବଳ ଦେଖାଇ, ମେଘସଦୃଶ କ୍ରୁର ରୂପେ ଆସି ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଯଜ୍ଞବେଦି ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯିବା ଦେଖି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ଗଲେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ। ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଆକସ୍ମିକ ଅବତରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, କମଳନୟନ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ମାଂସଭୋଜୀ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ, ମାନବାସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଯେପରି ମେଘ ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଚାଲିଯିବେ। ମୁଁ ଏହା କରିବି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏମିତି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁଦାନ କରିବାରେ ମୋର ମନ ଚାହିଁନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ରାମ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଉତ୍ତମ ରାଘବ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ମାରୀଚଙ୍କ ଛାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଘାତରେ, ମାରୀଚ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାରୀଚ ଅଚେତନ ହୋଇ ତୀବ୍ର ବାୟୁରେ ଘୂରୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମାନବାସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୁହଁ ଘୁମାଇ ଦେଉଛି, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉନାହିଁ।” “ଏହି ଅନ୍ୟ ରକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୟାହୀନ ଓ ଯଜ୍ଞବିଧ୍ୱଂସୀ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ବି ନିହତ କରିବି।” ଏହିପରି କହି ବନ୍ଧୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇ, ରାମ ରଘୁବଂଶୀ ଏବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।