ଏହି ଗଢ଼ି ଘଟଣାରେ, ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ସମ୍ଭାବିତ ଭାବରେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିବରଣା ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ମହାନ୍ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ସମସ୍ତ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ କରୁନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସେ ତୃତୀୟ ପିତାପ୍ରମାଣ ଭଳି ଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାମ ନାମରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଚିତ। ରାମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତି ସ୍ଥିର, ଦଶରଥଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର। ରାଜା ଚିହ୍ନ ଓ ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ଏହି ରାମ, ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ଏଠାରେ ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ନିଜର ମହାନ୍ ଗୁଣବତୀ ପତ୍ନୀ ସୀତା ଅଛନ୍ତି; ରାମ ସ୍ଵନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରେଖାରେ ଦିନ ଶେଷରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣି ତାଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛି। ରାମ ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରତି ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ରଖିଥିଲେ, ସେ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସୀତାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଜଙ୍ଗଲ ଏକାଠିରେ ଚୁରି କରି ନେଇଛି; ଏହି ରାକ୍ଷସ କିଏ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି କ’ଣ, କିଏ ଜାଣିନାହିଁ। ଡିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦାନୁ ଏକ ଶାପରେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅପହୃତା ସୀତାକୁ ଖୋଜି ଦେବେ; ଏହି କଥା କହି ଦାନୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏପରି ତୁମେ ଯେପରି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲା, ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି; ରାମ ଓ ମୁଁ, ଦୁଇଜଣେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ। ଯେ ଏକ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଧନ ଦେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତ୍ତି ଅर्जନ କରିଥିଲେ, ଏବେ ସେ ଦୁନିଆର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଛନ୍ତି। ସୀତା ଯେ ତାଙ୍କ ଝିଅ ହେଉଥିଲେ, ଯେ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରେମୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଚାହିଛନ୍ତି। ଯେ ଏକ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ ଗୁରୁ ରାଘବ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଛନ୍ତି। ଯାହାର ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ସୁଖୀ ଥିଲେ, ସେ ରାମ ଏବେ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୟା ଚାହୁଛନ୍ତି। ଯେ ତଳଭୂମିର ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଦଶରଥ ନିଜେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାମ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇ ରାମ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କ ସହିତ ଦୟା ଦେଉଥିବା ଉଚିତ। ସମ୍ବେଦନାଶୀଳ ସୌମିତ୍ରି ଏପରି କଥା କହି ଅଞ୍ଜଳି ଧାରି ମନ୍ଦିର ଲୁହ ଝଡ଼ାଇଲେ; ଏବେ ହନୁମାନ, ଯେ ଶବ୍ଦ ମାନେ ଦେବାରେ ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ବାଲି ତାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନେଇଯାଇଛି, ଅରଣ୍ୟରେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣମାନେ ଦୁଇଜଣ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା। ଏପରି ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହି, ହନୁମାନ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆସ, ଆମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଚଲିବା।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାନର, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଉତ୍ସାହରେ ଯଥାଯଥ କଥା କହିଛନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି, ଆପଣ ରାଘବ, ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ହୋଇଛି।” ଉତ୍ସାହ ଓ ଖୁସି ଭରା ମୁହଁରେ, ବାୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏହି ବୀର କେବେ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିବେ ନାହିଁ। ତାପରେ ହନୁମାନ, ବାୟୁଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନୀ ପୁତ୍ର, ଦୁଇ ରାଘବ ଭାଇଙ୍କୁ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଲେ। ଏକ ମେଣ୍ଡିକ୍ ସୂର ଛାଡି ନିଜ ବାନର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଦୁଇ ରାଘବ ଭାଇଙ୍କୁ ପିଠରେ ବଉଁଛି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ବାନରମାନ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଖୁସି ଭରା ଏବଂ ପୃଥିବୀ ପର୍ବତ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇ ଭଲ କାମ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ପାଠ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗ ଏଉଁଠି ଶେଷ ହୁଏ। ହନୁମାନ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ଛାଡି ମଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ ଏବଂ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଇ ରାଘବ ଭାଇଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା ଦେଲେ। ହନୁମାନ କହିଲେ, “ଏହି ରାମ, ମହାନ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ରାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକାଗ୍ର ଶୌର୍ୟରେ ସ୍ଥିର।” ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପ୍ରତି ଅନୁଗତ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଛି, ହଜାର ହଜାର ଗାଁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ରାବଣ ଚୁରି କରି ନେଇଛି; ଏବେ ସେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ଚାହି ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଛନ୍ତି, ଆପଣ ସେମାନେ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଦୁଇଜଣେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ।