ହନୁମାନଙ୍କର ମଧୁର ଓ ବିଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନା, ଯାହା ତିନି ଷ୍ଠାନରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି, ଏପରି ଶବ୍ଦ କିଏ ଶୁଣିଲେ ମନ ଜିତି ନେବେ ନାହିଁ? ଏଠାରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ରହିଲେ ମନ ଦୃଢ଼ ରଖିପାରିବେନି। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦକ୍ଷ ଦୂତ ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାମ ଶୁଭ ଫଳ ଦେବ କିପରି? ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଏପରି ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରିଦେବେ, ଦୂତଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ପାଦନ କରିପାରିବେ। ଏପରି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଓ ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇ କହିଲେ: “ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଆମେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଜାଣୁଛୁ। ଆମେ କେବଳ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, ଯିଏ ବନରାଜା। ହନୁମାନ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥା କହିଛ, ଆମେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ତୁମର ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ, ହେ ଧର୍ମଶୀଳ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ଏହି ଭାବରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଦକ୍ଷ ଓ ମିଷ୍ଟି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମନରେ ଜୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚିତ କରି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବଳୀୟାନ୍ ବାନର ହନୁମାନ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ଏବଂ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମିଷ୍ଟି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମନେ ମନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମୟରେ ରାଜ୍ୟ ଆସିବା ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ସେ ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀ ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ତା’ପରେ, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣ କଲେ: “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଜ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ କାହା ସହିତ କ୍ଷୁଭ୍ଧ ନ ଥିଲେ, ଏବଂ କାହାର ସହିତ କାହାର କ୍ଷୁଭ୍ଧତା ନ ଥିଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପିତାମହ ସଦୃଶ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମାନବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ‘ରାମ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ପିତୃବାଚନରେ ଅଟୁଟ, ଦଶରଥଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର। ରାଜ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଆମ ସହିତ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୀତା ଓ ଆମେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଅଛୁ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣି, ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ ଅଛି। ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ମାନ ଓ ସୁଖର ଅର୍ହ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଭାବିଥିବା, ସେ ଏବେ ରାଜ୍ୟହୀନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ଚାହିଲେ ଯେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରୁ ହରଣ କରିନେଇଛି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କିଏ ଓ ସୀତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କ’ଣ, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ। ଦିତିପୁତ୍ର ଦାନୁ, ଏକ ଶାପରେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇ, ଏହି କଥା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଯେ, ‘ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହରଣକାରୀକୁ ଖୋଜିପାରିବ।’ ଦାନୁ ଏହି କଥା କହି ଦେବଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ସେଠିପରି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଆମେ ଦୁଇଁ ଭାଇ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଛୁ। ଯିଏ ଏବେ ଧନ ଦେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେ ପୂର୍ବରୁ ସାରା ପୃଥିବୀର ରାଜା ଥିଲେ, ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଛନ୍ତି। ଯିଏ ଦୁନିଆର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଏବଂ ଆମ ଗୁରୁ ରାଘବ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ଯାହାର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଜନ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେଇ ରାମ ଏବେ ବନରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କୃପା ଚାହୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶୀଳ ରାଜା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ରାମ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ଓ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଥିବା ରାମ ଯେତେବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି କଥା କହି, କରୁଣାମୟ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଶ୍ରୁପାତ କରିବା ସହ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇ କହିଲେ। ତା’ପରେ ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ହନୁମାନ କହିଲେ: “ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ଲୋକ ଯଦି ବନରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ବାଲିଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ପାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଭୟଭୀତ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭାବି ସ୍ତ୍ରୀ ହରାଇଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଆମ ସହିତ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଦୁଇଁ ଭାଇଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବେ, ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଧାନରେ।" ଏଭଳି କରୁଣାମୟ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହି, ହନୁମାନ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆସ, ଚଳିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା, ଏହି ସମୟରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ବାୟୁନନ୍ଦନ ବନର ହନୁମାନ ଯଥାଯଥ ଆନନ୍ଦର ସହ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାଘବ, ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଛ। ହନୁମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଓ ଖୁସି ଦେଖାଯାଉଛି, ବାୟୁପୁତ୍ର ଏହି ବୀର କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବେ ନାହିଁ।” ଏପରି ଭାବରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ହନୁମାନ, ସେଇ ଦୁଇଁ ରାଘବ ଭାଇଙ୍କୁ ନେଇ, ବନରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।