ହନୁମାନ୍ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ଉଚିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ଗଠିତ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଶାନ୍ତ ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତ୍ରିସ୍ଥାନରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁପ୍ରସ୍ତୁତ ଅପନାୟନ କରିବାକୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମନ ଜିତିବାରେ ବାଧା ଦେଇପାରିବେନି। ଏପରି ଦୂତ ଥିଲେ ନାହିଁ ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ, ତେବେ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଏବଂ ଉଦ୍ୟମ କେମିତି ସଫଳ ହେବ? ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଏପରି ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସାଉମିତ୍ରି ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ — ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଓ ଗୁଣଗୁଣ ଆମେ ଜାଣିଛୁ; ଆମେ କେବଳ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଚାହୁଁଛୁ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ। ହନୁମାନ୍, ତୁମେ ଯେପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା କହିଛ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ। ଏପରି ଚତୁର ଭାଷା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଜୟ ଲାଭ କରିବାକୁ ମନ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏଠାରେ କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ଆନନ୍ଦିତ ହନୁମାନ୍ ମନରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆସିଲେ। ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ସାଥୀ ମିଳିଥିବାରୁ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଆଗମନ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି। ବାନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ — ତୁମେ ଚତୁର ଭାଷାରେ ଦକ୍ଷ। ହନୁମାନ୍ଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦୀପନାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣକୁ ତାଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ କାହାରି ଦ୍ୱେଷ କରୁନଥିଲେ, ଏବଂ କାହାରି ଦ୍ୱେଷ ତାଙ୍କୁ ନଥିଲା; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଜାପତି ସମାନ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ଦଶରଥଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର। ରାଜ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଓ ଶ୍ରୀରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଏଠି ମୋ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ନିଜେ ନିୟମିତ ଓ ଦୀନାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣି, ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଛି। ସେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁ କୃତ୍ରିମ ରୂପ ନେଇପାରେ, ଏକା ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଉଠାଇ ନେଇଛି; ନ ରାକ୍ଷସର ନାମ ଜଣା, ନ ସୀତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ। ଦିତିପୁତ୍ର ଦାନୁ ଶାପରେ ରାକ୍ଷସ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁମର ପତ୍ନୀ ଅପହରକାରୀକୁ ଚିହିନିବେ; ଏହି କଥା କହି, ଦାନୁ ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ଏହି ପ୍ରକାର ଜଣାଇଦିଆଯାଇଛି; ରାମ ଓ ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ। ସେ, ଧନ ଦେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତି ଲାଭ କରି, ଏକାଳରେ ଦୁନିଆର ନାଥ ଥିଲେ, ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବରେ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦେବୀ ସୀତା ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରବଧୁ ଥିଲେ, ଆଶ୍ରୟ ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରେମୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦୁନିଆର ଆଶ୍ରୟ ଓ ରକ୍ଷକ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ ଗୁରୁ ରାଘବ ଏବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଦା ବଢ଼ିଥିଲେ, ସେ ରାମ ଏବେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କୃପା ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସଦା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଥିଲେ — ସେ ଦଶରଥ ରାଜା। ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ରାମ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଉଥିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଦୟାଳୁ ସାଉମିତ୍ରି କଥା କହି, ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼ିଲା, ତେବେ ହନୁମାନ୍, ଚତୁର ଭାଷାରେ ଦକ୍ଷ, ଏପରି କଥା କହିଲେ — ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବା ଏକ ଭାଗ୍ୟ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ବାଳିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ପତ୍ନୀ ହରାଇଛନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୟଭୀତ, ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଆମ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କ ଦେଖାକୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବେ। ଏପରି ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହି, ହନୁମାନ୍ ରାଘବଙ୍କୁ 'ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଚଳିବା' କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି, ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ — ବାୟୁପୁତ୍ର ବାନର ଉଚିତ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହୁଛି; ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ଆସିଛି, ତୁମେ ରାଘବ, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି। ମୁହଁରେ ହସ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଏହି ବୀର କଦାପି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବେନି।