ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା। ତାଙ୍କ ଶିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାନ୍ଧ, ଦୁଇଟି ରୁତ୍ତି ଶଂଖ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦେହ, ଲମ୍ବା ଏବଂ ଭଲ ଗଠିତ ଭୁଜା, ଲୋହା ଗଦା ପରି ଦୃଢ଼। ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କାହିଁକି ଏମିତି ଅଲଙ୍କାର ହିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି? ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ୍ୟତା ରଖନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟା ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ଏହି ଭୂମି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଖି ହନୁମାନଙ୍କ ମନ ହରଷି ଉଠିଲା। ତାଙ୍କ ଧନୁଷ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶୋଭାମୟ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଗୋଲା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ତାଙ୍କ କୁଇଭର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେଖିବାକୁ ମନପସନ୍ଦ। ଘୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ସର୍ପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକି ସୁନାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଏବଂ ତାଙ୍କ କୁଇଭର ରେ ରଖାଯାଇଛି। ଦୁଇଟି ତଳୱାର ମୁକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଚମକୁଛି। ହନୁମାନ ଚମତ୍କାର ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହାଁ?” ତାପରେ ହନୁମାନ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଲେ—“ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବାନର ନାୟକ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ନିକାଳା ଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଉଡ଼ିଉଡ଼ି ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ସେ ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର। ସୁଗ୍ରୀବ ଆପଣ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ। ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଏକ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧରି ଆସିଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ପାଇଁ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତି ଚଳାଉଛି, କାମମତି କରୁଛି।” ଏହିପରି କଥା କହି, ଶବ୍ଦ ଶିଳ୍ପରେ ପାରଙ୍ଗତ ହନୁମାନ ଅଧିକ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ରାମ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହସିବା ମୁହଁରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ଯିଏ ଆମକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।” ସାଉମିତ୍ରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ, ମୃଦୁ ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଏପରି ଶବ୍ଦ କେବଳ ବେଦ ଶିକ୍ଷା ନଥିଲେ କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଶବ୍ଦ ରିଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ବେଦର ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲେ ଅସମ୍ଭବ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ବାନର ଅନେକ ଭାବରେ ବ୍ୟାକରଣ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛି; ବହୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକଟି ଅଯୋଗ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁଁ, ଆଖି, କପାଳ, ଭୌ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ ମନ୍ଦ ଦୂର୍ବଳତା ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ଦୃଢ଼, ଛାତି ଓ ଗଳାରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ, ମଧ୍ୟମ ଧ୍ୱନିରେ। ଭଲ ଭାବରେ ଗଠିତ, ଉଚ୍ଚାରଣର ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଶୁଭ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ କହିଛନ୍ତି। ଏପରି ତ୍ରିସ୍ଥାନରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦ କାହା ମନକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ? ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଗତ ହେଉଥିବେ। ଏପରି ଦୂତ ନଥିଲେ ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ କିପରି ସଫଳ ହେବ? ଏପରି ଦୂତ ଯାହାଙ୍କ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିବେ।” ଏପରି କଥା କହି, ସାଉମିତ୍ରି ପୁନି ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଜାଣିଛି; ଆମେ କେବଳ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଚାହୁଁଛୁ। ହନୁମାନ, ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା। ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା।” ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶିଳ୍ପମୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରତା ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏଠାରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣି, ମନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀ ପାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ ହନୁମାନ, ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଶବ୍ଦ ଶିଳ୍ପରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। “ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ନିଜନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ କାହା ସହ ଦ୍ୱେଷ ରଖୁନାହାଁ, କାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱେଷ ବିଷୟ ହେଉନାହାଁ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରଜାପତି ପରି ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଦିଅତି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ବହୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ର ରାମ ନାମରେ ଜନସମୂହରେ ପରିଚିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅବিচଳିତ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜଚିହ୍ନ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ରାଜ୍ୟ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସତୀ ସୀତା ସହ ଏଠାରେ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅନ୍ତିମ କିରଣ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଅନୁଜ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣି, ସେବାକୁ ଆସିଛି। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବେ ରାଜ୍ୟ ହିନ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟବାସରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସତୀ ସୀତାକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ, ଯିଏ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧରିପାରେ, ଏକା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅପହରଣ କରିଛି; ଏହି ରାକ୍ଷସ କିଏ ଏବଂ ସୀତାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କଣ, ଜଣା ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲା, ଏବଂ ଏହି ମିତ୍ରତା ଏକ ନୂତନ ଆଶା ଆଣିଲା।