ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କ ମକଡ଼ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଚତୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ଭିକ୍ଷୁର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉଚିତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି, ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମକଡ଼ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ ନମ୍ର ଓ ସତ୍ୟଶୀଳ ଦୁଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ରାଜା ଋଷି ବା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦିଶୁଥିଲେ, ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଏପରି କଥା କହିଲେ—“ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଶୋଭାମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ମୃଗମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଛ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ, ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳରେ ବିକାଶିତ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ୍ର କରୁଛ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ଜଳର ନଦୀର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଛ। “ତୁମେ କିଏ? ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, କନ୍ଚନବର୍ଣ୍ଣ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଛ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାହୁ ନେଇ, ଏଠାର ଜୀବମାନେ ଅସ୍ଥିର କରୁଛ। ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ସିଂହଙ୍କ ପରି ଦୃଷ୍ଟି, ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ପରି ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଛ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ହସ୍ତୀ ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଦୀଘଳ ଓ ଗଢ଼ିଆ ହସ୍ତ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରୂପ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। “ତୁମର ତେଜେ ପାହାଡ଼ର ରାଜା ପରି ଦିଗଦିଗନ୍ତ ଉଜାଗରିଯାଉଛି, ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ, କିପରି ଏଠାରେ ଆସିଛ? ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ସମାନ ଦେହ, ଦେବଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଭୂମିକୁ ଆସିଥିବା ପରି, ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରଶସ୍ତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଶୂରବୀର ପୁରୁଷମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ସିଂହପ୍ରଥ କନ୍ଧ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି, ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷଭ ପରି, ଲମ୍ବା ଗଢ଼ିଆ ବାହୁ ଲୋହ ଗଦା ପରି ଦୃଢ଼। “ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ତୁମେ ଅଳଙ୍କୃତ ନୁହଁ? ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ତାହାର ଅରଣ୍ୟ ଓ ସାଗର, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଏହି ଧନୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଅଣ୍ଡ ମଣିରେ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ପରି ଏମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଳି, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କ୍ୱିଭର। ଭୟଙ୍କର, ଜୀବନ ନାଶକ, ଅଗ୍ନିସମ୍ମାନ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନ୍ଦର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ବିଶାଳ କ୍ୱିଭର। ଦୁଇ ତଳୱାର ମୁକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ମୁଁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ? “ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବାନର ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କାସିତ, ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ବାନରମନ୍ଦଳର ମୁଖ୍ୟ, ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ ଦୁଇଁଜଣ ସହ ମିତ୍ରତା କାମନା କରୁଛନ୍ତି; ମତେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ୍, ବାୟୁନନ୍ଦନ ଭାବେ ଜାଣ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଏହି ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।” ଏପରି ମଧୁର ଓ ଯୋଗ୍ୟ କଥା କହି, ଶବ୍ଦ କୁଶଳ ହନୁମାନ୍ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଧିକ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହିଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମହାତ୍ମା, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଚାହାନ୍ତି।” ସେପରେ ସୌମିତ୍ରି, ମଧୁର ଓ ପ୍ରେମଭରା କଥାରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ମକଡ଼ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—“ଏପରି ଶବ୍ଦ କେବଳ ଯେଉଁମାନେ ଋଗ୍ବେଦ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି, ଯଜୁର୍ବେଦ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସାମବେଦ ଅଜ୍ଞାତ ନୁହଁ, ସେମାନେ ମାତ୍ର କହିପାରିବେ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ବ୍ୟାକରଣ ଅନେକ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି; ବହୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗଳତ କିଛି ଶବ୍ଦ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ, ଚକ୍ଷୁ, କପାଳ, ଭୃକୁଟି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହଁ। ତାଙ୍କ କଥା ଚୋଟ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିର୍ଭୟ, ଅଚଞ୍ଚଳ, ଛାତି ଓ କଣ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚରିତ, ମଧ୍ୟମ ଶବ୍ଦରେ। ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅତି ଶୁଭ, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଭାବରେ ଉଚ୍ଚରିତ। ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମନମଧ୍ୟ ଜିତି ପାରିବ। ଯଦି ଏପରି ଦୂତ ନଥାଏ, ରାଜାଙ୍କ କାମ କେଉଁପରି ସଫଳ ହେବ? ଏପରି ଗୁଣବାନ୍ ଦୂତ ଥିଲେ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ।” ଏପରି କଥା କହି, ସୌମିତ୍ରି ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, “ବିଦ୍ୱାନ୍, ଆମେ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗୁଣ ଜାଣୁଛୁ; ଆମେ କେବଳ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଚାହୁଁ। ତୁମେ ଯେପରି ହେଉଛ, ହନୁମାନ୍, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା। ଧର୍ମମୟ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁନନ୍ଦନ ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ମନେ ଜୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚିତ କଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରତା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ। ଏଉଁପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ମନେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମନସିକ ଭାବେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ, କାରଣ ସେ ଏକ ସମର୍ଥ ସାଥୀ ମିଳିଛନ୍ତି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି।