ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ଗୁଭିର୍ ବାକ୍ୟକୁ ବୁଝି, ହନୁମାନ୍ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ବିଶାଳ ଲାଫ୍ ମାରି ଯାଆନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ବାନର ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଚତୁର୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ଭିକ୍ଷୁକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତା’ପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଦୁଇ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନା ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରି କଥା କହିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଅତି ମୃଦୁ ଓ ଶୂରବୀର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠି କିପରି ଆସିଛ? ତୁମେ ତ ଏଠାର ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛ। ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳର ଏହି ଗଛମାନେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଚାରିପାଖ ଦେଖୁଛ, ଏହି ନଦୀର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛ। ତୁମେ କିଏ, ଏତେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସୁନଳିଆ ଚର୍ମରେ, ଚିରଖଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଛ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅଛ, ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା ଓ ଶୋଭାମୟ ଶରୀରରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଭୟ ଦେଉଛ? ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି, ଅସିମ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଯୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଧନୁଷ ଭଳି ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଛ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଉତ୍ତମ ଆକୃତିର, ବଳଶାଳୀ, ହାତୀର ଦନ୍ତ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଭୁଜା, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପର୍ବତ ପତି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରଭାରେ ଆଲୋକିତ, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ, କିପରି ଏଠି ଆସିଛ? ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ଜଟାଧାରୀ, ଏକେ ଆକୃତିର, ଦେବଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗୁଛ। ମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାଠି ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୀ, ମଣିଷ ରୂପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସିଂହ ସମାନ ମୋଟ ଶୋଉଲ୍ଡର୍, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଭୁଜା, ଲୋହା ଗଦା ଭଳି। ଏମିତି ଶୋଭା ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିନାହାନ୍ତି? ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ତାହାର ଅରଣ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର, ଭିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଧନୁଷମାନେ ମଧୁର, ଶୁଭ୍ର, ଶିଳ୍ପୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ଭଳି ସୁନାରେ ଶୋଭିତ; କ୍ୱିଭର୍ ଭରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଭୟଙ୍କର, ପ୍ରାଣହର, ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ବିଶାଳ କ୍ୱିଭର୍ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଦୁଇ ତଳୱାର ମୁକ୍ତ ସର୍ପ ଭଳି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ; ମୁଁ କଥା କହୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଉତ୍ତର କାହିଁକି ଦେଉନାହଁ? ଏଠି ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ବାନର ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାରିତ, ଦୁଃଖରେ ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି; ମୋର ନାମ ହନୁମାନ୍, ବାନରମାନ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ। ସେଇ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହ ପ୍ରେମ ଚାହାନ୍ତି; ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ରିଷ୍ୟମୂକରୁ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଏପରି କହି, ଶବ୍ଦରେ ନିପୁଣ ଓ ମଧୁର ବକ୍ତା ହନୁମାନ୍ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଧିକ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାମ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ୍ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।” ସେଉଁଠି ସଉମିତ୍ରି ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ ରିଗ୍ବେଦ ଅଭ୍ୟାସୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଛଡ଼ା, ୟଜୁର୍ବେଦ ଧାରଣ କରୁନଥିବା କିମ୍ବା ସାମବେଦ ଅଜ୍ଞାନୀ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବ୍ୟାକରଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି; ବହୁ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ଅପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁଁହ, ଚକ୍ଷୁ, କପାଳ, ଭୃକୁଟି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିର୍ଭୀକ, ଅଚଞ୍ଚଳ, ଛାତି ଓ କଣ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚରିତ, ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱରରେ। ସେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚିତ କ୍ରମରେ, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅଶୀଘ୍ର, ଶୁଭ୍ର, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ। ଏପରି ତ୍ରିସ୍ଥାନରୁ ଉଚ୍ଚରିତ ମିଶ୍ରିତ ଶବ୍ଦରେ କିଏ ମନ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ— ଏକ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ? ଯଦି ଏମିତି ଗୁଣ ଥିବା ଦୂତ ରାଜାଙ୍କୁ ନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବ କିପରି? ଯାହାଙ୍କର ଏମିତି ଦୂତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସଉମିତ୍ରି ଏହି ବାନର ମନ୍ତ୍ରୀ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗୁଣ ଜାଣୁଛୁ; ଆମେ କେବଳ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛୁ। ହନୁମାନ୍, ତୁମେ ଯେପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା କହିଛ, ସେଇପରି ଆମେ କରିବା। ଧର୍ମଶୀଳ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ଆଦେଶ କର, ଆମେ ତାହା ଅନୁସରିବା।” ତାଙ୍କର ଏହି ନିପୁଣ କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ବାନର ହନୁମାନ୍ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଜୟଲାଭ ପାଇଁ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଠି ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ତା’ପରେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ଏବଂ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମନରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।