ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ କହିଲେ, “ବାଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଦୂରଦର୍ଶୀ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ସାଧାରଣ ଲୋକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର। ତେଣୁ, ସେମାନଙ୍କ ଚଳନ, ଚରିତ୍ର ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦେଖି, ତୁମେ ଏକ ସାଧାରଣ ବାନର ଭଳି ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା। ସେମାନଙ୍କ ମନୋଭାବ ଦେଖିବା, ସେମାନେ ଯଦି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି କି ନାହିଁ, ପୁନିପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେମାନଙ୍କ ଭାବ ଅନୁଭବ କରିବା। ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ‘ଏହି ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧରୀ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି?’—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା। ଯଦି ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ କଥା ବା ଚେହେରା ଦେଖି ଏହି ଜଣାପଡିବ; କାହାର ଦୁଷ୍ଟତା ଚିହ୍ନିବା ଯୋଗ୍ୟ।” ମନ୍ଦ୍ ମନେ ଏହି ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କଠାରେ ଯିବାକୁ ଠାଣ୍ଡିଲେ। “ଯଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶ ବୁଝି, ହନୁମାନ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଉଡ଼ି ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଏବେ, ସେ ତାଙ୍କ ବାନର ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଏକ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ହନୁମାନ ଏହି ଦୁଇ ବୀରଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ ମୃଦୁ ଓ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ, ରାଜର୍ଷି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ, କଥା କହିଲେ: “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କେମିତି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଛ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ, ପମ୍ପା ତୀରରେ ବିକାଶିତ ଗଛ ଦେଖି, ଏହି ନଦୀର ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଛ। କିଏ ତୁମେ, ସବୁରେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ବାଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି, ଗମ୍ଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୁଜା ଧାରଣ କରି, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ?” “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସିଂହ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରଣ କରିଛ, ବିପୁଳ ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ସମାନ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଛ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରୂପବାନ୍, ଉତ୍ତମ ଆକୃତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଷଭ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ହାତୀର ସୁଣ୍ଡ ଭଳି ଭୁଜା ମଜବୁତ। ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଦୀପ୍ତି ଧାରଣ କର, ମହାପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଲୋକିତ ହେଉଛ। ରାଜ୍ୟ ରେ ଯୋଗ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ, କିଏ ତୁମେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଆସିଛ?” “ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ସମାନ ରୂପ, ଦେବଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ। ମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାସାଥି ଭୂମିରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇ ଉଦାର ଛାତିଧାରୀ ପୁରୁଷ ଦେବତା ଭଳି ମାନବ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ସିଂହ ସମ କନ୍ଧ, ମହାଶକ୍ତି, ମଦୋନ୍ମତ ବୃଷଭ ଭଳି, ଦୀର୍ଘ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୁଜା, ଲୋହ ଗଦା ସମାନ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିନାହଁ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବୁଛି।” “ଏହି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର, ଵିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ; ଏହି ଧନୁଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂର୍ଦ୍ଦନ୍ତ, ମୃଦୁ, ଶୋଭାମୟ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୁଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର। ଭୟାନକ, ଜୀବନନାଶକ, ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ, ମହାଶଳ୍ୟ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ତୁଣୀ ଶୋଭା ପାଉଛ। ଏହି ଦୁଇ ତଳୱାର ମୁକ୍ତ ସର୍ପ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ମୁଁ ଏପରି ଉପସ୍ଥାନେ କଥା କହୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ?” “ଏଠାରେ ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା, ସୁଗ୍ରୀବ ନାମର ବାନର ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟରେ ନିଷ୍କାସିତ, ଦୁଃଖରେ ସଂସାର ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୋ ନାମ ହନୁମାନ, ବାନରମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମେ ଦୁଇଝଣ ସହ ମିତ୍ରତା ଚାହାନ୍ତି; ମୋତେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନ ବାୟୁପୁତ୍ର ଭାବେ ଜାଣ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳି, ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।” ଏପରି କଥା କହି, ଶବ୍ଦକୁଶଳ, ମଧୁରଭାଷୀ ହନୁମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ହନୁମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ମୁହଁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା। ସେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମହାତ୍ମା, ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।” ତାପରେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନେହମୟ କଥାରେ, ବାନର ମନ୍ତ୍ରୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଏପରି ଶବ୍ଦ କେବଳ ଯିଏ ଋଗ୍ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଧାରଣ କରିଛି, ସାମବେଦ ଅଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ମାତ୍ର କହିପାରିବେ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ବ୍ୟାକରଣକୁ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି; ଏତେ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ଅପ୍ରମାଣିକ ଶବ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମୁଁହ, ଆଖି, କପାଳ, ଭୃକୁଟି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ତାଙ୍କ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ନିର୍ଭୟ, ଅଚଞ୍ଚଳ, ଛାତି ଓ କଣ୍ଠରୁ ଉଚ୍ଚରିତ, ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱରରେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ୍ଦରେ, ସଠିକ୍ ଅନୁସୂଚୀରେ, ଅଦ୍ଭୁତ, ଅନାବେଳି, ଶୁଭ, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ତ୍ରିସ୍ଥଳୀୟ ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚରିତ କଥା ଦ୍ୱାରା କାହାର ମନ ଜିତିହେବ ନାହିଁ? ଅପରାଧୀ ମଧ୍ୟ ଜୟିତ ହେଇଯିବେ।” ଏହିପରି ହନୁମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ଶିଳ୍ପ ଓ ମୃଦୁ ଭାଷାରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ହରିନେ।