ଏହି ଉତ୍କଳୀୟ ପବିତ୍ର କଥାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ, ରୂପ ବଦଳାଇବା ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଦେମନ୍ମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିଥିଲେ—ଯୌଗନ୍ଧର, ବିନିଦ୍ର, ଶୁଚିବାହୁ, ମହାବାହୁ, ନିଷ୍କଳି, ବିରୁଚ, ସାର୍ଚିର୍ମାଳୀ, ଧୃତିମାଳୀ, ବୃତ୍ତିମାନ୍, ରୁଚିର, ପିତ୍ର୍ୟ, ସୌମନସ, ଦୁଇ ଜଣ ଵିଧୂତମକର, ପରବୀର, ରତି, ଧନଧାନ୍ୟ, କାମରୂପ, କାମରୁଚି, ମୋହମାବରଣ, ଜୃମ୍ଭକ, ସର୍ବନାଭ, ପନ୍ଥନବରୁଣ—ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରୂପ ବଦଳାଇବା ସନ୍ତାନମାନେ ମୋର ଦିଅ; ତୁମେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।” ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଅନ୍ତରରେ ଉଲ୍ଲାସ ଭରି, ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ, “ଠିକ ଅଛି।” ଏହି ଦେବୀୟ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦେହଧାରୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦ ଭରିଗଲା। କିଛି ଅସ୍ତ୍ର ତପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ଦେଖାଉଥିଲେ, କିଛି ଧୂଆଁର ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲେ, କିଛି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, କିଛି ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏଠାରେ ଅଛୁ, ଆପଣ ଆମକୁ ଯାହା ଆଦେଶ କରିବେ, ଆମେ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ରାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯାଉ; ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ, ତମେ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।” ତାପରେ, ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରିକ୍ରମା କରି, “ତଥାସ୍ତୁ” କୁହି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ରଘୁବଂଶୀ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍କଳ କୂଳରେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ମେଘ ଭଳି ଅନ୍ଧାର ଗଛର ଗୁଛ କେଉଁଟି? ଏହା ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଚମକୁଛି, ମୋର ଏହା ଉପରେ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି। ଏହା ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଅନେକ ମୃଗ ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ମଧୁର ଡାକରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଆମେ ଏହି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଉତ୍କଳ କୂଳରୁ ବାହାରିଛୁ, ଏହା ଦେଖି ଏହି ଦେଶର ମଧୁରତା ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏହି ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି? ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁର୍ଜନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ୍ତା ତୁମେ ପାଖରେ ଆସିଥିଲେ? ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେଠି କେଉଁଠି? ତୁମେ ମହାର୍ଷି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ବିଧିବତ୍ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଅପାର ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଚମତ୍କାର ଅଂଶର କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାମ, ବିଶ୍ୱୁ, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଏଠି ଅନେକ ବର୍ଷ ଓ ଶତାବ୍ଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଅଦିତି, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ଦେବୀ ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରିଅପ୍ତ କରି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, 'ମୁଁ ତୁମେ, ତପସ୍ୟାର ଏକାତ୍ମା, ତପସ୍ୟାର ସମୂହ, ତପସ୍ୟାର ଦେହ, ତପସ୍ୟାର ଏସେନ୍ସ୍' ଦେଖୁଛି। ତୁମର ଦେହରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଦେଖୁଛି; ତୁମେ ଆରମ୍ଭହୀନ, ବର୍ଣ୍ୟନାତୀତ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଶରଣ ନେଉଛି।” ହରି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏକ ବର ଚୟନ କର; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ।” କଶ୍ୟପ, ଅଦିତି ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ, ଏକ ବର ଚାହିଲେ—“ଏହି ମହାର୍ଷି, ନିର୍ମଳ, ମୋ ସନ୍ତାନ ହେଉ, ଅଦିତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ହେଉ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ହେଉ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖିତ, ସେଉଁଠି ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।” ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ଦୁଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଜ୍ଞାନୀ, ସୁଶିଳ ତଥା ନିପୁଣ ବାକ୍ପଟୁ, କୌଶିକାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଆଚାର୍ୟ, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କେଉଁ ସମୟରେ ରାତିରେ ଚଳିବା ଦେମନ୍ମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ? ଆମେ ସେ ସମୟ ହାରାଇ ନଦେବା ପାଇଁ କହିଦିଅ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଦୁଇ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଆଜିଠୁ ଛଅ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦୁଇ ଜଣେ ରାଘବ, ଏହି ଆଶ୍ରମ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ମହାର୍ଷି ଏକ ବ୍ରତ ନେଇଛନ୍ତି ଓ ମୌନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ।” ଏହି ଶୁଣି, ଦୁଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଛଅ ଦିନ ଓ ଛଅ ରାତି ଉନିଦ୍ର ରହି, ଆଶ୍ରମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ନିପୁଣ ଧନୁର୍ଧର, ଚେତନ ଓ ସତର୍କ ରହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଛଅ ଦିନ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସତର୍କ ଓ ତତ୍ପର ରହ।” ଏହି ଭଳି କହି, ରାମ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଅଲ୍ତାର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲା, ଆଚାର୍ୟ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଅଲ୍ତାର ଦର୍ଭା ଘାସ, ଚମଚ, ପାତ୍ର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ପୁଷ୍ପର ଦେଉଁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ଏହି ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏକ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଆଛାଦିତ କଲା, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଦେଖିବା ପରି; ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଆଗ୍ରହରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ମାରୀଚ ଓ ସୁବାହୁ, ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ସହିତ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମେଘ ଭଳି ଭୟଙ୍କର, ଆସି ଯଜ୍ଞ ଅଲ୍ତାର ଉପରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଝାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ଗଲେ, ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।