ଏହି ଗଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଦିନରେ, ଯେତେବେଳେ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ସତ୍ୟ ଯୁଗର ସମୟରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଖୁସିରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଶତାଧିକ ଘୋଡ଼ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିଲେ ଓ ବହୁତ ସୁନା ଦେଇଥିଲେ। ଶିକ୍ଷିତ ମନ୍ଦିରଙ୍କୁ ଦଶ ମିଲିଅନ୍ ବାକରୀ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅପାର ଧନରାସି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ରାମ, ରାଘବ, ଏକ ଶତ ଗୁଣ ଅଧିକ ରାଜକୁଟୁମ୍ବ ସ୍ଥାପନା କରିବେ, ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀକୁ ତାଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗାଇବେ। ରାମ ଦଶ ହଜାର ଓ ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ରାଜ କରିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଯିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପ ବିନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ କାହାଣୀ, ବେଦଗୁଡିକର ସ୍ୱୀକୃତ, ଯେଉଁଥିରେ ଯେହିଁ ରାମଙ୍କର କାହାଣୀକୁ ପଢିବ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଜୀବନଦାୟକ ରାମାୟଣକୁ ପଢିବ, ସେ ନିଜ ପୁଅ, ପୋତା ଓ ସାଙ୍ଗ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ପଢିଲେ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଧିକ କରିବେ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭୂମିରେ ଅଧିକାର ଲାଭ କରିବ; ବଣିଜ୍ୟୀ ବ୍ୟବସାୟରେ ସଫଳତା ପାଇବ; ଏବଂ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ବଡ଼ତାର ଲାଭ କରିବେ। ତାପରେ, ଭାଗ୍ୟବାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣିବାକୁ ବସିଥିଲେ। ନାରଦଙ୍କର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ମହାରିଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେ ତମସାଙ୍କର କୂଳକୁ ଗଲେ, ଯାହା ଜହ୍ନବୀ ସଙ୍ଗରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ତମସାଙ୍କର କୂଳକୁ ପହଁଚି, ବାଲ୍ମୀକି ଦେଖିଲେ ଯେ ସେଠାରେ ମାଟି ନଥିଲା, ପାଣି ସୁଖା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ଯାହା ଭଲ ମନର ଲୋକଙ୍କର ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ Bharadvājaଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର ପାଣି ଗାଡ଼ିକୁ ରଖ, ମୋତେ ମୋର ଗାଁଥିରେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୂଳରେ ସ୍ନାନ କରିବି।" ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଥିବା କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଟି ତାଙ୍କର ମିଳିତ ଜୀବନ ଗତିରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ଶିକାରୀ ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୁରୁଷକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲା। ପତ୍ନୀ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ସାଥୀ ହତ୍ୟା ହୋଇଛି, ସେ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ତାଙ୍କର ମାଳା ରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗରେ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିଲା, ସେ ଦୁଃଖରେ ମାନସିକ ଭାବରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଦୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ନିକଟରେ କହିଲେ, "ଶିକାରୀ, ତୁମେ କେବେ ଅବିଚଳିତ ସମ୍ମାନ ପାଇବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ।" ସେ ଏହା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, "ମୁଁ କେମିତି ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲି, ଏହି ପକ୍ଷୀର ଦୁଃଖରେ ବିକଳ ହୋଇ?" ବାଲ୍ମୀକି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ Bharadvājaଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମାପ ଓ ଧ୍ୱନିର ସହିତ ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ରଚନା କର, ଯାହା ମୋର ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" ସେ ଯେପରିକରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ଖୁସି ହେଲେ। ପରେ, ସେ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ସେହି ଘଟଣାରେ ଡୁବିଗଲା। ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ସହ ଘରକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ Bharadvāja ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣି ଗାଡ଼ିକୁ ଧରି, ତାଙ୍କର ପଛରେ ଯାଆନ୍ତୁ। ହେଲେ, ସେ ଧାର୍ମିକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବାଲ୍ମୀକି, ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଆଲୋଚନାରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖ ଓ ଚମକିଥିବା, ସେ ମହାରିଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ସେହି ଦେବତାକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର କଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜ୍ୟୋତି ମାଳା ହାତରେ ଧରି, ସମ୍ମାନରେ ନମସ୍କାର କରିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପାଦରେ ପାଣି ଦେଇ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଏକ ସିଟ୍, ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଶୁଭ ଶୁଭେଚ୍ଛା କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ବସିବା ପରେ, ସେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଏକ ସିଟ୍ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମ୍ମତି ପାଇଲେ, ବାଲ୍ମୀକି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସିଟ୍ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିର ମାଳିକା ହେବା ସମୟରେ, ବାଲ୍ମୀକି ଧ୍ୟାନରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ମାନସିକତାକୁ ଚିନ୍ତା କରି। ସେ କେମିତି ଏକ ସୁନ୍ଦର କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀକୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ଦୁଃଖ କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ହସିଥିବା, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଯଥା ରହିବ, କୌଣସି ଚିନ୍ତାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ, ହେ ବାଲ୍ମୀକି, ଏହି ସରସ୍ୱତୀ ତୁମରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି।" "ତୁମେ ରାମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ ରଚନା କର, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହାରିଷି, ଧାର୍ମିକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ପୃଥିବୀ ପାଇଁ।" "ନାରଦଙ୍କୁ ଯେପରିକରେ ତୁମେ ଶୁଣିଛ, ସେହି ଗୁପ୍ତ ଓ ଖୁଲା ଘଟଣାଗୁଡିକୁ କହ।" ଏହିପରି, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କର ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଆସନ୍ତି।