ଏହି କଥା ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ଅଟୁଟ ଧାରାରେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉପଖ୍ୟାନ ଭାବେ ଆମେ ଶୁଣିବା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ କ୍ରିୟାରେ କଦାଚିତ୍ ଅସ୍ଥିର ହେବାନି। ଏହି ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆମେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଫେରାଇବା। ଆପଣ ନିଜ ଅଭିଲାଷା ରାସ୍ତା ଛାଡି ଦୁଃଖକୁ ପଛରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି, ଆପଣ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି—ଏକ ମହାତ୍ମା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇଁ ରାମ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ତାହାକୁ ଛାଡି ନିଜ ମନକୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ଏହି ଅପାର ଶକ୍ତିର ରାମ, ଅସ୍ଥିର ନହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ପମ୍ପା ନଦୀକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହାର ତଟରେ ଗଛ ଲଗାଇଛି। ମହାତ୍ମା ରାମ, ଏହି ସମଗ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ଝରଣା ଓ ଗୁହାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭାରିତ ହୃଦୟ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ରାମ, ମତ୍ତ ହାତୀର ଚାଳ ଭଳି ଗମନ କରି, ମନ କୁ ସ୍ଥିର ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡର ତଳ ଉପରେ ଆସିଲେ, ସେଠାରେ ଦୁଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବାନର ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନରେ କିଛି ଭୟ ଦେଖାଇଲେନି। ଏଠି, ବାନରମାନଙ୍କର ମହାତ୍ମା ନାୟକ, ମତ୍ତ ହାତୀର ଚାଳ ଭଳି ଚାଲି, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ଏଠି ନିତ୍ୟ ବାନର ନାୟକମାନେ ଆସନ୍ତି। ଏଠି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁନ୍ଦର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଉଥିବା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଏଠି ରହିପାରିଲେନି; ତାଙ୍କର ଭୟ ଏତେ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା ଯେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ଭାବନା କରି, ନ୍ୟାୟବାନ ହୋଇ ନିଜ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ, ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ନିଜ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ବନରେ ନିଶ୍ଚୟ ବାଲିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଜଟା ଓ ତପସ୍ୱୀ ଉପରେ ଉପରେ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତରେ କିଛି ଲୁଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାହାଡର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରକୁ ଯାଇଲେ। ଶୀଘ୍ର ଏଠି ପହଞ୍ଚି, ବାନର ନାୟକମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାହାଡରୁ ପାହାଡକୁ ଉଡି, ତାଙ୍କର ଗତିରେ ପାହାଡ ଶିଖରକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଉଡି, ଅପହ୍ରେସ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବଢିଥିବା ଫୁଲ ଲଗା ଗଛଗୁଡିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ ଚାରିପାଖ ଉଡି, ମୃଗ, ବିଲେଇ, ବାଘ ଦେଖି ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ଏକଠା ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡରେ ଯୋଗ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶବ୍ଦ କୁଶଳ ହନୁମାନ, ଭୟଭୀତ ଏବଂ ବାଲିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆଶଙ୍କା ରଖିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବକୁ କହିଲେ, “ଏହି ବାଲି ଉପରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରତିମାନେ ଛାଡି ଦିଅ; ଏହି ମାଲୟ ପାହାଡ ଉତ୍ତମ, ଏଠି ବାଲିର କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ। ଆପଣ ଭୟରେ ପଳାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏଠି ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଭୟ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠି ବାଲି ନାହିଁ, ମୁଁ କୌଣସି ବିପଦ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ବାନର ସ୍ଵଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି, ଚଞ୍ଚଳ ମନରେ ଆପଣ ନିଜକୁ ଭଲଭାବେ ଅସ୍ଥିର ରଖୁଛନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକ ନେଇ ଆପଣ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ; ଏକ ରାଜା ଯଦି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିପାରିବେନି।” ହନୁମାନଙ୍କ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ଶୁଭ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଧନୁ, ବାଣ, ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ଦେବପୁତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—ଏମାନେ ଦେଖି କିଏ ଭୟ ଭାବିବେ ନାହିଁ? ମୁଁ ଅନୁମାନ କରୁଛି ଏହି ଦୁଇଜଣ ବାଲିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ମିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଚମ୍ମାରେ ଲୁଚିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର; ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବିଶ୍ୱାସୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଉପରେ ଆଘାତ ପାଇବା। ବାଲି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚତୁର ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଦୂରଦର୍ଶୀ; ଏହି ଦୁଇ ଲୋକ ଯଦି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର। ତୁମେ ସାଧାରଣ ବାନର ଭଳି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ଭାବ, ଚାଳ ଓ ଶବ୍ଦ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବା ଚେଷ୍ଟା କର। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦମୟ କି ନୁହେଁ, ତାହା ପ୍ରଶଂସା ଓ ଭାବ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଥର ନିଜକୁ ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିବା ଚେଷ୍ଟା କର। ତୁମେ ଏମାନେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ ନେଇ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଯଦି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ରଖିଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଦେଖା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଚିହ୍ନିବା ଦରକାର।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ। “ଏହିପରି ହେବ,” କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବାନର ନାୟକଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ, ହନୁମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି କଥା ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ଅଟୁଟ ଧାରାରେ ଆସିଛି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଶବ୍ଦ ବୁଝି, ହନୁମାନ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡରୁ ଉଡି ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।