ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାଅ, ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଖ; ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ପ୍ରେମ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ରାମ ନିଜ ସମସ୍ତ ଆଶା ହରାଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଉଚିତ ଏବଂ ଅଡ଼ିଗ ବାକ୍ୟ କହିଲେ—“ରାମ, ଆପଣ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ। ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏପରି ଚିନ୍ତା ଉପଜେନାହିଁ। ବିୟୋଗର ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରି ଆପଣ ଯେଉଁ ଆସକ୍ତି ଧରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଏକ ଭିଜା ପତି ସ୍ନେହରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଲେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ। ରାବଣ ତଳପାତାଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପରିଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ଠକିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାଘବ। ପ୍ରଥମେ ଆମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ କେଉଁଠି ଅଛି ଜାଣିବା ଦରକାର; ତାପରେ ସେ ବା ସୀତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବେ, କିମ୍ବା ନିଜ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବେ। ଯଦି ରାବଣ ସୀତା ସହିତ ଦିତିର ଗର୍ଭକୁ ଯାଏ, ମୁଁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଯଦି ସେ ମିଥିଳାନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଇନାହାନ୍ତି। ଆପଣ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ କିଛି ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଶକ୍ତିରେ ବଡ଼ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ୟମଶୀଳ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱରେ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଉଦ୍ୟମଶୀଳ ପୁରୁଷ କଦାପି କ୍ରିୟାରେ ବିଫଳ ହେଉନାହାନ୍ତି। ଆମେ ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିପାରିବା। ଆପଣ ଅଭିଲାଷାକୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖକୁ ପଛରେ ଫେଲିଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ମହାତ୍ମା, ନିଜେ ନିୟମିତ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉଚିତ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ରାମ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ ମୋହକୁ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଅବିଚଳିତ ଚିତ୍ତରେ, ଶୋଭାମୟ ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଯାହା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗଛ ଲଗା ଥିଲା। ସେ ମହାତ୍ମା ରାମ, ଜଳପ୍ରପାତ ଓ ଗୁହା ଥିବା ସେଇ ସୁନ୍ଦର ଅରଣ୍ୟକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଭାର ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଚଳନ ମଦୋନ୍ମତ ହସ୍ତୀ ପରି ଶୋଭାମୟ ଥିଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ର ଛାୟା ନିକଟରେ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ ବାନର ନାୟକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଭୟଭୀତ କିମ୍ବା ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ବାନରମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ, ମନେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଇ, ଏହି ଦୁଇ ଅଜଣା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି ସେଠାରେ ଥିବା ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହା ସଦା ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଆସୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗାର ଆରମ୍ଭ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଉତ୍ତମ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୂରତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଆଶଙ୍କା ଓ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ଏଠାରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଭୟାନକ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା। ଅବସ୍ଥାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝି ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ସହିତ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ବାଲୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି କଠିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି; ସନ୍ୟାସୀ ବେଶରେ ଲୁଚି ଏଠାରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଦୁଇପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଏକ ପାହାଡ଼ରୁ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଲାଫି ଜଣେ ମହାବାନର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଲାଫି ଲାଫି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଳି, ସେଠାର ଶିଖରକୁ ଉପଦ୍ରବ କରିଦେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଲାଫି ଲାଫି ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଫୁଲଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ମୃଗ, ବିଲାଇ, ବାଘମାନେ ଭୟରେ ଚିଁହାରି ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘେରି, ମହାପର୍ବତ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଭାବରେ ଦଁଡ଼ାଇ ରହିଲେ। ତାପରେ ଓଜସ୍ବୀ, ଚତୁର୍ ଓ ମୃଦୁଭାଷୀ ହନୁମାନ, ଭୟଭୀତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାଲୀ ନେଇ ଏହି ଭୟ ସମସ୍ତେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ଏହି ମଲୟ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ, ଏଠାରେ ବାଲୀଙ୍କୁ କୌଣସି ଅବସର ନାହିଁ। ଆପଣ ଭୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ବାଲୀ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଭୟ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସେ ଏଠାରେ ନାହିଁ, ମୁଁ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ବାନର ସ୍ଵଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ; ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର ରଖିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଇଂଗିତ ଦେଖି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ରାଜା ଯଦି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ହୁଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜନକୁ ଶାସନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।” ହନୁମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଆଉ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାକ୍ୟ କହିଲେ, “ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଧନୁଷ, ବାଣ ଓ ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବପୁତ୍ର ସମ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏମିତି ଦେଖି କିଏ ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ? ମୋ ମନେ ହେଉଛି, ବାଲୀ ଏହି ଦୁଇଜଣକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି; ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ମିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୱିଷ୍ଟା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶତ୍ରୁ ଯେଉଁମାନେ ବେଶ ବଦଳେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ଦରକାର; ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୱିଷ୍ଟା ନୁହେଁ, ସେମାନେ ବିଶ୍ୱାସୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।” ଏହିପରି ଭାବରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଉଦ୍ୟମ, ଦୃଢ଼ତା, ଏବଂ ବାନରମାନେ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସାକ୍ଷାତ ହେବା ଘଟଣା ଅତି ଚିତ୍ରଣୀୟ ଭାବେ ଘଟିଗଲା।