ଅରଣ୍ୟରେ ରାମ ମହାଦୁଃଖରେ ଦগ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର କଳାବର୍ଣ୍ଣୀ ଭାର୍ୟା ସୀତା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଶୋକକୁ ଭୁଲି ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ସୀତା କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତି ପାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା, ସେଠାରେ ମା କୌଶଳ୍ୟା ମୋତେ ପଚାରିବେ—‘ମୋ ବହୁ ଖେଉଁଠି?’ ତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବି?” ରାମ ଦୁଃଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଯାଅ, ଭାରତଙ୍କୁ ଦେଖ, କାରଣ ମୁଁ ସୀତା ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବିନି।” ଏପରି ଭାବରେ ଅଶ୍ରୟହୀନ ମନେ କରି ରାମ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଆପଣ ଆତ୍ମସଂୟମ ଧରନ୍ତୁ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଲୋକଙ୍କ ମନେ ଏପରି ଅଶାନ୍ତି ଆସେନାହିଁ। ବିୟୋଗ ଦୁଃଖକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆପଣ ଯେଉଁ ଆସକ୍ତି ଧରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରୁ ମୁକ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ। ଏକ ଭିଜା ପତି ଆଗ୍ନିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସେ ଦହିଯାଏ। ରାବଣ ତଳପାତାଳକୁ ଯାଉଥିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିବା, ସେ କେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ଆମେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ କେଉଁଠି ଅଛି ଜାଣିବା ଦରକାର; ପରେ ସେ ସୀତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବ କିମ୍ବା ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ। ରାବଣ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦିତିର ଗର୍ଭକୁ ଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମିଥିଳାନନ୍ଦିନୀକୁ ଫେରାଇ ନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠାରେ ଗିଁ ସେଉଁଠି ସେକୁ ମାରିଦେବି। ଆପଣ ଆତ୍ମାବଳମ୍ବନ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତୁ। ଯିଏ ଚେଷ୍ଟା କରେନାହିଁ, ସେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ପାଇପାରେନାହିଁ। ଶକ୍ତି ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ କୌଣସି କାମରେ ଅସଫଳ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା। ଆପଣ ଆସକ୍ତି ଓ ଶୋକକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତୁ, ଆପଣ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଆପଣ ତ ମହାତ୍ମା, ନିଜେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୋକରେ ଭାଗ୍ନ ମନବଳ ନେଇଥିବା ରାମ ତାଙ୍କର ଶୋକ ଓ ମୂଢ଼ତାକୁ ପଛେଇଦେଲେ, ଆତ୍ମସ୍ଥିରତା ଫେରାଇଲେ। ଏହିପରେ ଅପାର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ, ଅବିଚଳିତ ମନେ, ସୁନ୍ଦର ପମ୍ପା ସରୋବରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହା ତଟରେ ଅନେକ ବୃକ୍ଷ ଲଗାଇ ରହିଥିଲା। ସେଠାରୁ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅରଣ୍ୟର ଝରଣା ଓ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ରାମ ରୁତେ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ପରି ଚାଲୁଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ମହାନ ଭାଇଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ବଳରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ତାହାଁମାନେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାକୁ ନିକଟରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଜଣ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ବିଚିତ୍ର ବାନର ସେନାପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନରେ ଭୟଭିତ କିମ୍ବା ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ବାନରମୁଖ୍ୟ Sugrīva, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଚାଲୁଥିବା, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବସାଦରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି ସମସ୍ତ ବାନର ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସବୁ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଉତ୍କଳ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେଖି, Sugrīva ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ଏହି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅତିଥି ଦେଖି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଭୟ ଅତ୍ୟଧିକ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଭାବିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭୟାନକ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସମ୍ଭବତଃ ବାଳିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ। ସେଉଁଠାରେ Sugrīva ତାଙ୍କର ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରୁ ଅନ୍ୟ ଚୂଡ଼ାକୁ ଲମ୍ବି ଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ବଡ଼ ଗତିରେ ଚଳି, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଗତିରେ, ବାନରମାନେ ଅପହାର୍ଯ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଫୁଲଫୁଲିଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ, ମୃଗ, ବିଲାଇ ଓ ବାଘମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ତେବେ ସମସ୍ତ ବାନରମୁଖ୍ୟ Sugrīvaଙ୍କୁ ଘେରି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ସେଉଁଠାରେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ Hanumān Sugrīvaଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାଳି ନେଇ ଏହି ଭୟ ଛାଡିଦିଅ। ଏହି ମଲୟ ପାହାଡ଼ ସୁରକ୍ଷିତ, ବାଳି ଏଠାରେ କେଉଁସି ଭୟ ନାହିଁ। ଆପଣ ଭୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ବାଳି ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କର ଭୟ ତ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁଁ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ବାନର ସ୍ୱଭାବ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ, ତୁମେ ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଥିଲେ ଧୃଢ଼ ଚିନ୍ତା କରିପାରୁନାହଁ। ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକ ନେଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ; ଯେ ରାଜା ପ୍ରଜାର ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଅବିବେକୀ ହେଲେ ଚାଲିବ ନାହିଁ।” Hanumānଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଉପଦେଶ ଶୁଣି Sugrīva ଆଉ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ Hanumānଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏମିତି ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି, ଧନୁଷ୍ୟ, ବାଣ, ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବପୁତ୍ର ସଦୃଶ ଦେଖି କିଏ ଭୟ ଭିତ ହେବ ନାହିଁ?