ଏହି କଥା ଗୋଟିଏ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଗାଥାରୁ ଆସିଛି, ଯାହାକୁ ବାଲକାଣ୍ଡ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହାର 28ମ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ରାମ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବିଚାର ଓ ଆଲୋଚନା ଘଟିଛି। କକୁତ୍ସ୍ଥ ବংশର ଏକ ଦେବଦୁତ, ରାମ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ମୁହାଁରେ ହସା ନେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥିଲେ। “ପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ମୁଁ ଏହି ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଜୟ। କିନ୍ତୁ, ମୋତେ ଏହା ମାନେ କିପରି ବାହାର କରିବା ଶିଖାଇବେ?” ବୋଲି ରାମ ପଚାରିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ସଂକଳ୍ପିତ ଓ ପବିତ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଶସ୍ତ୍ର ବାହାର କରିବାର ଉପାୟ ଶିଖାଇଲେ। ସେ ସତ୍ୟବନ୍ତ, ସତ୍ୟକୀର୍ତି, ଧୃଷ୍ଟ, ରଭସ, ପ୍ରତିହାରତର, ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଅଲକ୍ଷ୍ୟ, ଦୃଢନାଭ, ସୁନାଭକ, ଦଶାକ୍ଷ, ଶତୋଦର, ପଦ୍ମନାଭ, ମହାନାଭ, ଦୁଣ୍ଡୁନାଭ, ଜ୍ୟୋତିଷ, ଶକୁନ, ନୈରାସ୍ୟ ଓ ବିମଳଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ। “ମୋତେ ଏହି କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବଦଳାଇବାର ଶିଶୁଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମନା।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ। ରାମ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଦିବ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ପାଇ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା। ସେଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦିର ପରି ଜ୍ୌଳିତ, କିଛି ଧୁଆଙ୍କର ଭଳି, କିଛି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ୟ ପରି ଚମକିଥିଲେ। ସେ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ମିଳିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଆମେ, ମାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ; ଆପଣଙ୍କୁ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?” ରାମ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ସେପରି ଯାଆ; ଆବଶ୍ୟକତାରେ, ତୁମେ ମୋତେ ମନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।” ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ “ଏହା ସତ୍ୟ” ବୋଲି କହି, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ଓ ମିଳନସାରୀ କଥା କହିଲେ। “ସେ କେଉଁ ଗଛଗୁଡିକ, ମେଘର ଧୂଳି ଭଳି କଳା, ପାହାଡ଼ ନିକଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ? ଏହା ବିଷୟରେ ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଅତି ବଡ।” ରାମ ପଚାରିଲେ। “ଏହା ଦେଖିବାରେ ସୁନ୍ଦର, ହରିଣ ଓ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ବାଡ଼ିକୁ ନେଇ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମନମୋହକ ଡାକ ଦେଖାଯାଏ,” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ। “ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି, ମୁଁ ଏଠାରୁ ନିକଟର ଘନ ବନରୁ ବାହାର ହୋଇଛି; ଏହାର ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ବୁଝାଇଛି। କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମ ଏହା, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଆସିଥିଲେ?” “ତୁମର ବଳିଦାନକୁ ବାଧା ଦେବାକୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଆସିଥିଲେ; ପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତୁମର ବଳିଦାନ କେଉଁଠାରେ ହେଉଛି?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏଠାରେ, ଓ ରାମ, ମହାବଳ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଆସିଛି। ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଓ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜୀବନ ଗତି କରିଛନ୍ତି।” “ଏହା ସହିତ, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତି ଏକ ସହିତ ହୋଇ, ଆଗୁଆ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହା ଅନୁସାରେ କହିଲେ। “ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି, ତୁମର ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅଛି; ତୁମେ ଅନାଦି ଓ ବର୍ଣ୍ଣନାର ସୀମା ରହିତ; ମୁଁ ତୁମରେ ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।” “ହରି, କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ଏକ ବୁନ୍ଦ ଚୟନ କର; ତୁମେ ଏହାର ଯୋଗ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରିୟ।’ କଶ୍ୟପ କହିଲେ, ‘ଅଦିତି, ଦେବତା ଓ ମୁଁ ଏହାକୁ ଆଗରୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛୁ। ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଇବାରେ ଶୁଭ ମାନେ, ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ପୁଣ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଚାହାଁ।'” “ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ହେବି; ତୁମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହାଁ।” ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ସମୟ ଜାଣିଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁ, ରାତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ କେବେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବା ଦରକାର; ତୁମେ ଆମକୁ କହ, ଯାହାକୁ ଆମେ ମିଶିବାକୁ ଚାହାଁ।” ଏହାକୁ ସୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଆଜିରୁ ଛୟ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ରାଘବ, ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ରକ୍ଷା କରିବା; କାରଣ ମୁଁ ଏକ ତପସ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ଓ ମୁଁ ନିଶ୍ବାସରେ ରହିବି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣ ରାଜକୁମାର, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ ଧୃତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ, ଛୟ ଦିନ ଓ ରାତି ନିଦ୍ରାହୀନ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦୃଢ ଯୋଦ୍ଧା, ଦକ୍ଷ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ, ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଲା। ଏହିପରି, ଏହି କଥା ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ, ଯାହା ଦେଖାଏ ଯେ କେମିତି ଧୃତି, ଶକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ଜୀବନ ଗତି କରିବା ଦରକାର।