ପମ୍ପା ସରୋବର କୂଳରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିଲା, କାରଣ ସୀତାଙ୍କ ବିୟୋଗର ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ତାଙ୍କୁ ସତତା ପିଡ଼ା ଦେଉଥିଲା। ଫୁଲ ଭରା ଶୀତଳ ପବନ ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଅପାର ଶାନ୍ତି ମିଳୁଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ପବନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ପବନ, ଯେଉଁଥିରେ ସୀତା ସହିତ ଥିଲେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଥିଲା, ସେଇ ପବନ ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ସୀତା ନଥିବାରେ ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା କାଉଁଆ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କୁହୁକୁହୁ କରୁଛି। ଏହି କାଉଁଆ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଥିଲେ, ଏବେ ଏହି କାଉଁଆ ମୋତେ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେବ ବୋଲି ଭାବୁଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଦମ୍ପତି ମାନେ ମଧୁର ରାଗରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ଗଛ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଫୁଲ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଗାଇଁ ଉଠିଛନ୍ତି। ପବନ ତିଳ ଫୁଲ ଗୁଛକୁ ଚାଲିଯାଉଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀ ହଠାତ୍ ଏଠାକୁ ଆସୁଛି, ଯେଉଁପରି ମନୋହର ପ୍ରେମିକା ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଛି। ଏହି ଅଶୋକ ଗଛ, ଯାହା ପ୍ରେମିକ ମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିରେ ଦଢ଼ି ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଉଛି, ମୋତେ ତାଙ୍କର ଫୁଲ ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଦେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏଠାରେ ଆମ୍ବ ଗଛ ଫୁଲେ ଭରିଛି, ପବନର ଖେଳରେ ଏମିତି ଲାଗୁଛି ଯେଉଁପରି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପା କୂଳର ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦ୍ୟାନରେ କିନ୍ନରମାନେ ଚାରିପାଖେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଜଳରେ ରୂପାଳି ରଙ୍ଗର ଶୋଭାମାନ ଲୋଟସ ଫୁଲ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି। ପମ୍ପାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଟସ ଓ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲିଛି, ହଂସ ଓ ଜଳଚର ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ପମ୍ପା ଚାରିଦିଗରେ ଲୋଟସ ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ତନୁକୁ ଛୁଇଁ ଯାଉଛି, ଜଳରେ ଏହି ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜଳମାନ୍ୟ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ସଦା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜଙ୍ଗଲ ଢାଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଜଳ ଖୋଜୁଥିବା ହାତୀ ଓ ହରିଣ ଦଳରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି। ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ତରଙ୍ଗରେ ଲୋଟସ ଫୁଲ ଚମକୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ବିଶାଳ କମଳ ନୟନ ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ବିନା ଏହି ଜୀବନ ମୋତେ ରମ୍ୟ ଲାଗୁନାହିଁ। ହାଏ, କାମନା କେତେ ଅଜଗ୍ରତ! ସେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରାଉଛି, ଯିଏ ଏବେ ଦୂରେ ଅପରିଚୟ ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଉପରେ ଶୁଭ ଲାଗୁଥିଲା। ଯଦି କାମନା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସହିପାରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବସନ୍ତ ଋତୁ ଏହି ଫୁଲ ଭରା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ମୋତେ ପୁଣି ନଷ୍ଟ କରୁଛି। ସୀତା ସହିତ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ଏବେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିରସ ଲାଗୁଛି। ମୋ ଦୃଷ୍ଟି କମଳ ଅଙ୍କୁର ଓ ପତ୍ର ଦିଗରେ ଯାଉଛି, ଯେଉଁପରି ସୀତାଙ୍କ ନୟନ। ପବନ ଲୋଟସ ତନୁର ସୁଗନ୍ଧ ସହିତ ଗଛ ମାଧ୍ୟରେ ବହୁଛି, ଯେଉଁପରି ସୀତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ଆକର୍ଷକ ନିଶ୍ୱାସ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ପମ୍ପା ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳରେ ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକର ଗଛ ଦେଖ। ଏହି ପାହାଡ଼ ରାଜା ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଉଡ଼ୁଥିବା ଧୂଳିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଉଛି। ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଫୁଲିଥିବା, ପତ୍ରହୀନ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ କିମ୍ଶୁକ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପମ୍ପାର କୂଳରେ ମଲ୍ଲିକା, ଲୋଟସ, ଶତପତ୍ର, ଓ ଗଣ୍ଧରାଜ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧିରେ ଗଛ ଭିଜିଯାଇଛି। କେତକି, ସିନ୍ଦୁବାର, ମଧୁମତୀ ଲତା ଓ ମଲ୍ଲିକା ଗଛ ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଫୁଲିଛି। ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୁକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ। ପଦ୍ମକ ଓ ନୀଳ ଅଶୋକ ଗଛ ଚମକୁଛି, ଲୋଧ୍ର ଗଛ ସିଂହ ମାନ୍ଦାର ସମାନ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ର, ଆମ୍ବ, ପାଟଳ, କୋବିଦାର ଏସବୁ ଗଛ ଫୁଲିଛି। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଅର୍ଜୁନ, କେତକ, ଉଦାଳ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା, ଧବ ଗଛ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଶାଲ୍ମଲି, କିମ୍ଶୁକ, ଲାଲ କୁରବକ, ତିନିଶ, ନକ୍ତମାଳ, ଚନ୍ଦନ, ସ୍ୟନ୍ଦନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଫୁଲିଛି। ହିନ୍ତାଳ, ତିଳକ, ନାଗ ଗଛ ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଫୁଲ ଲତା ତାଙ୍କ ଶିଖରକୁ ଚୁଆଇ ରହିଛି। ସୌମିତ୍ରି, ଦେଖ, ପମ୍ପାର ଅନେକ ଶୋଭାମୟ ଗଛ ପବନରେ ଡାଳ ଡୋଲାଉଛି, ଏହି ଗଛ ଏକଠି ଦଢ଼ି ଦଢ଼ି ଦାଁଡ଼ିଛି। ଲତାମାନେ ମଦୋନ୍ମତ ରମଣୀମାନେ ପରି ଏକ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛ, ଏକ ପାହାଡ଼ରୁ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼, ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯାଉଛି। ପବନ ଅନେକ ସୁଗନ୍ଧର ରସ ଉପଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛି, କିଛି ଗଛ ମଧୁ ସମାନ ସୁଗନ୍ଧିରେ ଭରିଛି। କିଛି ଗଛ କୁଡ଼ି ରଙ୍ଗର କୁଞ୍ଚିକାରେ ଢ଼କିଯାଇଛି, 'ଏହା ତାଜା, ଏହା ମିଠା, ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲିଛି' ବୋଲି ଲାଗୁଛି। ମଧୁମକ୍ଷୀ ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ବିଲିନ ହେଉଛି, ପରେ ଲୁଚି ହଠାତ୍ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଚାଲିଯାଉଛି; ଏହି ମଧୁ ଖୋଜୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀ ପମ୍ପାର କୂଳରେ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଛି। ଏହି ଭୂମି ନିଜେ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ଫୁଲ ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ଯେଉଁପରି ପାଥର ଶଯ୍ୟା ଭିତରେ ଶୋଭା ଲାଗୁଛି। ସୌମିତ୍ରି, ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ପାଥର ଚୌଡ଼ା ଓ କଂଚା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛି। ଶୀତ ଋତୁରେ ଗଛ ଫୁଲିଯାଉଛି, ଯେଉଁପରି ଫୁଲ ମାସରେ ଏହି ଗଛମାନେ ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି ସ୍ପର୍ଶ କରି ଫୁଲିଯାଉଛି। ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି କୁହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଡାଳ ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏମିତି ଶୋଭାମୟ ପମ୍ପା ଉପକୂଳ, ଫୁଲ ଓ ଶୁଭ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏ ସମସ୍ତ ଶୋଭା ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ସୀତା ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରୁନାହିଁ।