ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଜଣେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯଦି ମୋର ପ୍ରିୟା ଜନକୀଙ୍କୁ ଅପହୃତ କରାଯାଇନଥାନ୍ତି, ତାହାଲେ ସେ ମଧୁର ଭାବରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥାନ୍ତି, ମୋ ପ୍ରେମରେ ଆକୁଳ ହୋଇ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ; ଶୀତକାଳ ପରେ ଅଟୁଟ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ। ଗଛର ମନୋହର ଫୁଲଗୁଡିକ, ଏତେ ଚମକିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରିୟା ନଥିବାରୁ ସେଗୁଡିକ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବରେ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛି, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଝୁଣ୍ଡ ସହିତ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ହସି ଗାଇଉଛନ୍ତି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ର କୁହୁକ ମୋର ଅନ୍ତର ଆକୁଳ କରିଉଛି। ଯଦି ବସନ୍ତ ମୋର ପ୍ରିୟା ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନରେ ଆସିଛି, ତେବେ ସିତା ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ବିପଦରେ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଛୁଇଯାଇନଥିବା; କିପରି ମୋର ନୀଳ ନୟନ ସିତା ମୋ ନଥିବାରେ ସହିପାରିବେ? ଅଥବା ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଏହି ସୁନ୍ଦର କମ୍ବଳ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ମୋ ପ୍ରିୟା କଣ କରିବେ? ମୋର ନୀଳ କଳା ଚର୍ମ, ପଦ୍ମାକ୍ଷୀ, ମୃଦୁବାଣୀ ସିତା ବସନ୍ତ ଆସିବାରେ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ମୋର ହୃଦୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଘୂରିଉଛି—ସିତା ଏତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ସେ ମୋ ଅଭାବ ସହିପାରିବେନି। ବୈଦେହୀଙ୍କର ପ୍ରେମ ମୋ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର, ମୋର ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ସିତା ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଟୁଟ। ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ପବନ, ହାଲୁକ ଏବଂ ଶୀତଳ, ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଭାବି, ମୋ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ପରି ଲାଗୁଛି। ପୂର୍ବରୁ ଏହି ପବନ, ସିତା ସହିତ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଇଁ ଖୁସି ଆଣିଥିଲା; ଏବେ, ସିତା ନଥିବାରୁ, ଏହା ଦୁଃଖ ଆଣିଉଛି। ସିତା ନଥିବାରୁ, ଗଛର ଉପରେ ବସିଥିବା କାଉ ଚିତ୍କାର କରି ଖୁସି ହୋଇଅଛି। ଏହି ପକ୍ଷୀ ବୈଦେହୀଙ୍କର ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ; ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ଆମ ପ୍ରିୟା ଚଉଡ଼ିଆ ନୟନ ସିତା ସମ୍ନିକଟ କରିଦେବ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦ ଉପରେ ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଫୁଲ ଥିବା ଗଛ ଉପରେ ଗାଇଉଛନ୍ତି। ପବନ ଏହି ତିଳ ଫୁଲ ଗୁଡିକୁ ଉଡ଼ାଇଉଛି; ମଧୁମକ୍ଷିକା ଅଚନ୍ତା ଭାବରେ ଏକ ପ୍ରେମରେ ଆକୁଳ ପ୍ରିୟା ପାଖକୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଛି। ଏହି ଅଶୋକ ଗଛ, ଯାହା ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମୋ ପାଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ି ଆସି, ମୋର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଉଛି, ତାହାର ହାଲୁକ ପବନରେ ଫୁଲ ଝୁଣ୍ଡ ଚଳିଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଆମ୍ବ ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଲରେ ଭରିଛି, ପବନର ଖେଳରେ ତାଙ୍କର ମନ ଉତ୍ସାହିତ, ସେମାନେ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରେମରେ ଆକୁଳ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ପମ୍ପାର ଅଦ୍ଭୁତ ଉପବନରେ କିନ୍ନରମାନେ ଏଉଁଠି ଉଠି ଘୁଉଁଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଜଳରେ ବିକାଶିତ ମନୋହର ମାନ୍ଦ ଲଟସଗୁଡିକ ଚମକୁଛି, ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମାନ। ପମ୍ପା ନଦୀର ଜଳ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଲଟସ ଓ ନୀଳ ଶତଦଳରେ ଭରିଥିବା, ହଁସ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଭିତରେ ଘୁଉଁଛନ୍ତି, ମନୋହର ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପମ୍ପା ଚମକୁଛି, ଲଟସ ଝୁଣ୍ଡରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଲଟସ ତନ୍ତୁକୁ ଆଘାତ କରୁଛି, ଜଳରେ ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜମାନ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଏଉଁଠି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲର ଭିନ୍ନ ଉତ୍ତାପରେ ମାଟି ଶୋଭିତ, ଜଳ ପାଇଁ ହାତୀ ଓ ହରିଣ ଦଳ ଚାଲିଉଛି। ପବନ ଚାଳିଥିବା ଝୁଣ୍ଡ ଆଘାତରେ ଲଟସ ଫୁଲ ଚମକୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ବୈଦେହୀ, ଯାହାର ନୟନ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ିଆ, ଲଟସ ପରି ମୋ ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ନଥିଲେ ଜୀବନ ମୋତେ ମନ୍ଦ ଲାଗୁଛି। ହାଁ, କିପରି ଅନ୍ୟାୟ ଏହି ଅଭିଲାଷ! ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମୋତେ ମୋର ପ୍ରିୟା, ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ, ଦୁର୍ଲଭା, ଶୁଭତମ ଶବ୍ଦ କହିଥିବା ସିତାକୁ ମନେ ପକାଇଉଛି। ଅଭିଲାଷ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସହିପାରିଥାନ୍ତି, ଯଦି ବସନ୍ତ ଫୁଲ ଗଛ ମୋତେ ପୁନି ଦୁଃଖ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରୁନଥାନ୍ତି। ସିତା ସହିତ ଯେଉଁ ସବୁ ଜିନିଷ ମୋତେ ଖୁସି ଦେଇଥିଲା, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେଗୁଡିକ ଅନନ୍ଦହୀନ। ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମକୁଞ୍ଜ ଓ ପତ୍ରକୁ ଖୋଜୁଛି, ତାହାକୁ ସିତା ନୟନ ପରି ଭାବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଲଟସ ତନ୍ତୁର ଗନ୍ଧରେ ମିଶିଥିବା ପବନ, ଗଛ ମାଧ୍ୟମରେ ବହିଉଛି, ସିତାର ଶ୍ୱାସ ପରି ଲାଗୁଛି, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପା ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କର୍ଣିକାର ଗଛର ଅଦ୍ଭୁତ ତଣ୍ଡ। ଏହି ପାହାଡ଼ର ରାଜା, ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ପବନର ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଧୂଳି ଉଡ଼ାଉଛି। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା, ପତ୍ରହୀନ ଏବଂ ମନୋହର କିମ୍ଶୁକ ଗଛଗୁଡିକ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତ ଜଳିଉଛି। ପମ୍ପାର କୂଳରେ, ଜାସ୍ମିନ, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ, କରବର, ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଟିଛି। କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର, ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ମଧାବୀ ଲତା ଓ ସମସ୍ତ ଜାସ୍ମିନ ଗଛ ଏଉଁଠି ଫୁଟିଛି। ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୁକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ, ନାଗ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଟିଛି। ପଦ୍ମକ ଗଛ ଚମକୁଛି, ନୀଳ ଫୁଲ ଅଶୋକ ଫୁଟିଛି; ଲୋଧ୍ର ଗଛ, ସିଂହର ଟିଆ ପରି ହଳଦିଆ, ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ଆଛି। ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ର, ଆମ୍ବ, ପାଟଳ, କୋବିଦାର ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଟିଛି। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଅର୍ଜୁନ ଗଛ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦିଖାଯାଉଛି, କେତକୀ, ଉଦାଳ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା, ଧବା ଗଛ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶାଲମଳୀ, କିମ୍ଶୁକ ଗଛ, ଲାଲ କୁରବକ; ତିନିଶ, ନକ୍ତମାଳ, ଚନ୍ଦନ, ସ୍ୟନ୍ଦନ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଏଉଁଠି ଫୁଟିଛି। ଏହି ପ୍ରକୃତିର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା, ଫୁଲ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ମୋ ପ୍ରିୟା ସିତା ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଅଧିକ କରୁଛି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଅଭିଲାଷ ମୋର ହୃଦୟରେ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଦୃଢ଼।