ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, କିପରି ଆସକ୍ତି ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ! ଏଠି ଏକ ମୟୂରୀ ତାଙ୍କର ସାଥୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଛି, ଆସକ୍ତିରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ। ଯଦି ମୋର ଚକ୍ଷୁର ତୁଳସୀ ସୀତା, ମୋ ପ୍ରିୟା ଜାନକୀ, ଅପହୃତ ହେଉନଥାନ୍ତି, ସେମଧ୍ୟ ଆଜି ଆସକ୍ତିରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଅର୍ଥହୀନ। ଶୀତକାଳ ପରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଯେତେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଇଁ କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ଗଛର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଫୁଲମାନେ, ଯେପରି ଚମତ୍କାର ହେଉ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦଳ ସହିତ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ। ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ମିଶି ଆନନ୍ଦରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ପରି; ସେମାନଙ୍କର ଏହି ରବ ମୋର ଅନୁରାଗକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଏ। ଯଦି ମୋର ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତ ଆସିଥାଏ, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ଅସହାୟ ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ସମ୍ଭବତଃ ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏନାହିଁ; କିପରି ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ସୀତା ରହିପାରିବେ? ଅଥବା ବସନ୍ତ ଯଦି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଏ, ତେବେ ସେ ସୁନ୍ଦର କମରବତୀ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ କଣ କରିବେ? ମୋର ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କମଳନୟନୀ, କମଳିକା ସ୍ୱର ଥିବା ପ୍ରିୟା, ବସନ୍ତ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଘୁରୁଛି: ସୀତା, ଏତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତି ସହିପାରିବେନି। ଵୈଦେହୀର ଭାଲପାଇବା ସତ୍ୟରୂପେ ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଅଛି; ମୋର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏଭଳି ଅଟୁଟ ପ୍ରେମ ଅଛି। ଏହି ଫୁଲର ଗନ୍ଧର ସ୍ପର୍ଶ ଯେଉଁଠି ଏତେ ଶିତଳ ଓ ସୁଖଦାୟକ, ସେହି ବାତାସ ମୋ ପାଇଁ ଏବେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଲାଗୁଛି, କାରଣ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ସୀତା ସହିତ ଥିଲେ ଏହି ସୁଖଦାୟକ ବାତାସ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା; ଏବେ ତାଙ୍କ ବିନା ଏହା ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ତାଙ୍କ ବିନା, ଏଠି ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା କାଉଁ ଚିଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି। ସେଇ ଚିଡ଼ିଆ ହେଉଛି ଵୈଦେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ; ଏହି ଚିଡ଼ିଆ ମୋତେ ଚକ୍ଷୁର ତୁଳସୀ ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯିବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ କିପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଫୁଲ ତଳେ ଦଳେ ଦଳେ ମିଶି ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର ତୁଳୁଛନ୍ତି, ଏହି ଧ୍ୱନି ମୋର ଅନୁରାଗକୁ ବଢ଼ାଏ। ବାତାସ ଏହି ତିଳ ଫୁଲମାନେକୁ ଉଡ଼ାଇ ଦେଉଛି; ମଧୁମକ୍ଷିକା ଏହି ଫୁଲ ଉପରେ ହଠାତ୍ ଆସିପଡ଼ିଛି, ଯେପରି ଆନ୍ଦୋଳିତ ପ୍ରିୟା ପାଖକୁ ଏକ ପ୍ରେମିକ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଅଶୋକ ଗଛ, ଯାହା ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଁଡାଇଛି, ମୋର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଉଛି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ବାତାସରେ ଦୋଳିଥିବା ଫୁଲମାନେ ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠି ଅମ୍ରପାଳୀ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଛି, ବାତାସର ଖେଳରେ ତାଙ୍କର ମନ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉଛି, ଯେପରି ଗନ୍ଧରେ ଚିତ୍ତ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୁଏ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପାର ଚମତ୍କାର ଉଦ୍ୟାନରେ କିନ୍ନରମାନେ ଏଠାଁ ସେଠାଁ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପାଣିରେ ସବୁଠାରେ ଖିଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦ୍ମମାନେ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି। ପମ୍ପା ଜଳ ସ୍ପଷ୍ଟ, ତାହାରେ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳୋତ୍ପଳ ଖିଲିଛି, ହଂସ ଓ ଜଳପକ୍ଷୀମାନେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ରେ ଶୋଭିତ। ପମ୍ପା ସବୁଠାରେ ଚମକୁଛି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ଚୁମ୍ବିତ ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ଜଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି, ଯେପରି ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚମକୁଥିବା ପରି। ସଦା ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଅରଣ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଢାଳିରେ ଭରିଥିବା, ହାତୀ ଓ ମୃଗ ଜଳ ଖୋଜି ଘୁରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ତମ। ପଦ୍ମମାନେ ବାତାସରେ ଚଞ୍ଚଳ ତରଙ୍ଗରେ ଆଘାତ ପାଇ ସୁନ୍ଦର ଚମକୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ, ଲୋଟସ ପରି ପ୍ରିୟା ବିନା ଏହି ଜୀବନ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ଆହା, ଆସକ୍ତି କିପରି ଅଜଗ୍ରତ! ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେଇ ମହାନୀୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେଇ ଦେଉଛି, ଯିଏ ଏବେ ଦୂରେ ଅଦୃଶ୍ୟ। ତାଙ୍କର ମଂଗଳମୟ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମଂଗଳମୟ ଥିଲା। ଯଦି ଆସକ୍ତି ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ, ମୁଁ ତାହା ସହିପାରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବସନ୍ତ ଆସି ଫୁଲ ଭରା ଗଛମାନେ ମୋତେ ପୁଣି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଉଛନ୍ତି। ସେଇ ସବୁ ଯାହା ସୀତା ସହିତ ଥିଲେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା, ଏବେ ତାଙ୍କ ବିନା ସବୁ ଅନନ୍ଦହୀନ। ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମ ମୁଞ୍ଚି ଓ ପତ୍ର ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଭାବି ଦେଖୁଛି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିବା ବାତାସ ଗଛମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ବହୁତି ଯେପରି ସୀତାଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ, ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ଦେଖ, ପମ୍ପା ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳିରେ ଖିଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକର ଗଛମାନେ କିପରି ଚମତ୍କାର ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ରାଜ, ଖଣିଜ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ବାତାସର ଝଟକାରେ ଚମତ୍କାର ଧୂଳି ଉଡ଼ାଉଛି। ପାହାଡ଼ର ଢାଳିମାନେ, ହେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ସବୁ ପଟେ ଖିଲିଥିବା, ପତ୍ରହୀନ ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର କିମ୍ଶୁକ ଗଛରେ ଆଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳିଉଛି। ଏଠି ପମ୍ପା ତୀରେ ଜାସ୍ମିନ, ମଲ୍ଲିକା, ପଦ୍ମ ଓ କରବୀର ତାଜା ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ଗଛମାନେ ଛିଟିଆଯାଇଛି। କେତକୀ, ସିନ୍ଦୁବାର, ମଧୁଗନ୍ଧିତ ମାଧବୀ ଲତା ଓ ଅନେକ ଚମେଳି ଗଛ ସବୁଠାରେ ଖିଲିଛି। ଏଠି ଚିରିବିଲ୍ବ, ମଧୁକ, ବଞ୍ଜୁଳ, ବକୁଳ, ଚମ୍ପକ, ତିଳକ ଓ ନାଗ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଭରିଛି। ପଦ୍ମକ ଓ ନୀଳ ଫୁଲ ଅଶୋକ ଗଛ ଖିଲିଛି; ଲୋଧ୍ର ଗଛ, ସିଂହମୁଖ ପରି ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗରେ, ପାହାଡ଼ ଢାଳିରେ ଦଁଡାଇଛି। ଏଠି ଅଙ୍କୋଳ, କୁରଣ୍ଟ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ପାରିଭଦ୍ର, ଅମ୍ର, ପାଟଳ ଓ କୋବିଦାର ଗଛ ମଧ୍ୟ ଫୁଲରେ ଭରିଛି। ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ, ଅର୍ଜୁନ, କେତକୀ, ଉଦାଳ, ଶିରୀଷ, ଶିଂଶପା ଓ ଧବ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଏମିତି ଫୁଲ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା ମଧ୍ୟରେ ମୋର ହୃଦୟ ସୀତାଙ୍କ ଦୁଃଖ, ତାଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଓ ଶୋକରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୁଏ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।