ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ଏହି ଚାରିପାଖରେ କେତେ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲିଯାଇଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ! ସେମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ହଳଦି ଉପରେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ମଣିଷମାନେ ସୁନ୍ଦର ହେଉଛନ୍ତି, ସବୁଠି ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଲାଗିଛି। ଏହି ରୁତୁ, ସାଉମିତ୍ରି, ବହୁ ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ଆକାଶ ଗୁଞ୍ଜୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ମୋ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖକୁ ଅଧିକ କରେ, କାରଣ ସୀତା ନାହାନ୍ତି। ମୋର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଦହୁଛି, ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛି, ଏହି ଆନନ୍ଦିତ କୋକିଳ ମୋତେ ଡାକୁଛି। ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ କୋକିଳ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଝରା ଉପରେ ଡାକିବ, ଏବଂ ପ୍ରେମରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ମୋର ଦୁଃଖକୁ ବଢ଼ାଇଦେବ। କେବଳ ଗତକାଲି, ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି ଏହି କୋକିଳର ଡାକ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ମୋର ପ୍ରିୟା ସୀତା ଆନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଡାକିଥିଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଗଛ, ଝାଡ଼ି, ଲତା ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଯାଇଛି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରରେ ଗାଉଛନ୍ତି। ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଜୋଡ଼ି ଦେଇ ଖୁସିରେ ରହୁଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମଧୁମକ୍ଷୀର ରାଜା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ, କୋକିଳ ଓ ପୁରୁଷ କୋକିଳମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗାଉଛନ୍ତି, ଦଳେ ଦଳେ ପକ୍ଷୀ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଗଛମାନେ ମୋ ପ୍ରେମ ଅଗ୍ନିକୁ ଦହାଉଛି, ଅଶୋକ ଗଛର ଗୁଛ ଅଗ୍ନିର ନିଆଁ ପରି ଜଳୁଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜୁଛନ୍ତି। ଏହି ଚୈତ୍ର ଋତୁର ନୂଆ ଲାଲ ଶାଖା ମୋତେ ଦହାଇଦେବ, କାରଣ ମୁଁ ସେଇ ନୟନାଭିରାମିଣୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ସାଉମିତ୍ରି, ସେଇ ସୀତା ନ ଦେଖିଲେ, ମୋର ଜୀବନର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଏହି ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସନ୍ତ ଋତୁ ସେଉଁଠାରେ ସାଜାଯାଇଥିଲା। ଅନେକ କୋକିଳର ଡାକରେ ଜଙ୍ଗଲ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ସଜିଯାଇଛି, ଏହି ବସନ୍ତ ର ଗୁଣ, ପ୍ରେମ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି। ଏହି ଦୁଃଖ ଅଗ୍ନି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଦହିଦେବ, ମୁଁ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଗଛ ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ସେଇ ନାରୀ ନାହାନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ମନରୁ ଉଠି, ଆଉ ଅଧିକ ହେଉଛି; ସୀତା ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ମୋର ପୀଡା ବଢ଼ିଯାଉଛି। ଦେଖ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ବସନ୍ତ ଘାମ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମିଳି ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି; ସେଇ ମୃଗନୟନା, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଦହାଉଛି। ଚୈତ୍ର ଜଙ୍ଗଲର ନିର୍ଦୟ ପବନ, ସାଉମିତ୍ରି, ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ଦେଖ, ମୟୂରମାନେ କେମିତି ଅଳୋକିକ ଭାବେ ନାଚୁଛନ୍ତି। ପବନରେ ତାଙ୍କର ପଖ ଅଳୋକିକ କାଚର ଜଣାଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି; ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେୟସୀମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ସାହିତ। ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରେମରେ ଆବେଶିତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ମୋ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବଢ଼ାଏ; ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେପରି ମୟୂର ନାଚୁଛି, ସେଥିରେ ମୟୂରୀ ମଧ୍ୟ ନାଚୁଛି। ସେଇ ମୟୂରୀ ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କ ସାଥୀକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି; ସେପରି, ମୟୂର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରେୟସୀ ପଛରେ ହୃଦୟରେ ଆକାଂକ୍ଷା ନେଇ ଚାଲିଯାଉଛି। ସେ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ପଖ ପ୍ରସାରିତ କରି, ଯେପରି ମଜାକ ଦେଉଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରେୟସୀ କୌଣସି ରାକ୍ଷସୀ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇନାହିଁ। ଏହିଯୋଗୁଁ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରେୟସୀ ସହ ଏହି ମଧୁର ଜଙ୍ଗଲରେ ନାଚୁଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଫୁଲର ଋତୁରେ ସୀତା ବିନା ବଞ୍ଚିବା ଅସହ୍ୟ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରେମ ଆବେଗ କେତେପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଉଛି; ଏହି ମୟୂରୀ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ପାଖକୁ ପ୍ରେମରେ ଯାଉଛି। ଯଦି ସୀତା ଅପହୃତ ହେଉନଥାନ୍ତି, ମୋ ଚକ୍ଷୁବିଶାଳ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲମାନେ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ; ଶୀତ ଋତୁ ପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲରେ ଭରିଗଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ତାହାର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ଗଛର ସୁନ୍ଦର ଫୁଲମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟର୍ଥ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଛି। ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଉଛନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ବଢ଼ାଏ। ଯଦି ବସନ୍ତ ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆସିଥାଏ, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ପରି ଅସହାୟ ହୋଇ ଦୁଃଖିତ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବସନ୍ତ ସେଉଁଠି ଛୁଁଇନଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମନ ହୁଏ; କେମିତି ଅନ୍ଧକାର ନୟନ ଥିବା ସୀତା ମୋ ବିନା ରହିପାରିବେ? କିମ୍ବା ବସନ୍ତ ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ, ସେଇ କମଲାନୟନୀ କଣ କରିବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାସିତ କରିଛନ୍ତି? ମୋର ପ୍ରିୟା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, କମଳନୟନୀ, ମୃଦୁବାଦିନୀ—ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ଆସିଲେ ସେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଚଳିଛି: ଧର୍ମପରାୟଣୀ ସୀତା ମୋ ବିନା ରହିପାରିବେ ନାହିଁ। ସୀତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଉପରେ ବନ୍ଧା ଅଛି; ଏହିପରି ମୋର ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ସୀତାପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଟୁଟ। ଏହି ଫୁଲ ଭରା ପବନ, ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ଖଳିତ ଏବଂ ଶୀତଳ, ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଭାବିଲେ ଅଗ୍ନି ପରି ଲାଗେ। ଗତକାଲି ସୀତା ସହିତ ଏହି ପବନ ମୋତେ ଶୁଭ ଲାଗୁଥିଲା; ଏବେ ସେଉଁଠି ନଥିବାରୁ ଏହି ପବନ ମୋତେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି। ସୀତା ବିନା, ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା କାଉ ଚିରୁଡ଼ି ଖୁସିରେ ଡାକୁଛି। ସେଇ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ମନେ ହୁଏ ଭାଇଦେହୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳିକା; କିନ୍ତୁ ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋତେ ସେଇ ଚକ୍ଷୁବିଶାଳା ପାଖକୁ ନେଇଯିବ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଶବ୍ଦ କେତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିଯାଇଛି, ଫୁଲ ଭରା ଗଛ ଉପରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗାଉଛନ୍ତି। ପବନ ଏହି ତିଲ ଫୁଲ ଗୁଛକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରୁଛି; ମଧୁମକ୍ଷୀ ଏପରି ତାଙ୍କ ପ୍ରେୟସୀ ପାଖକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଉଡ଼ିଆସୁଛି। ଏହି ଅଶୋକ ଗଛ, ପ୍ରେମିକମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଁଡାଇ ମୋ ଦୁଃଖ ବଢ଼ାଉଛି, ତାଙ୍କର ପବନରେ ହଲୁଚିଁ ଗୁଛ ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଆମ୍ବ ଗଛମାନେ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛି, ପବନର ଖେଳରେ ତାଙ୍କର ମନ ଉତ୍ସାହିତ, ସେମାନେ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ପରି ପ୍ରେମରେ ଉତ୍ସାହିତ।