ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ, ବନର ବିଭିନ୍ନ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ହଲାଇ ଦେଉଛି, ଏବଂ ତାହାର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ବିକିରି କରି ଦେଉଛି। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସଉମିତ୍ରି, ଦେଖ, ବାୟୁ କେମିତି ଏଠାରେ ଗଛର ଫୁଲ ଝଡ଼ି ଯାଉଛି, କିଛି ଫୁଲ ପଡ଼ୁଛି, କିଛି ଫୁଲ ଗଛରେ ରହିଛି, ବାୟୁ ତାହା ସହ ବିନୋଦ କରୁଛି।” ଫୁଲ ହୋଇଥିବା ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ହଲାଇ ଦେଉଛି, ଏହି ହଲାଇବାରେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଗୁଞ୍ଜି ଚାଲିଛି, ତାଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ବାୟୁ ବାହାରି ଆସି, ମଦିରା ଖୋଇକୁ ଦେଉଥିବା କୋଇଲାର ରବ ମଧ୍ୟରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ନୃତ୍ୟ କରାଉଛି, ମନେ ହୁଏ ଏହି ବାୟୁ ଗୀତ ଗାଉଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବାୟୁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭଳି ହଲାଇ ଦେଉଛି, ଏହି ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଏକାଉଁଠି ଏକାଉଁଠି ଲଗି ଯାଉଛି, ମନେ ହୁଏ ସେମାନେ ଏକ ଜାଲ ଭଳି ଗଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ବାୟୁ ଚନ୍ଦନ ଭଳି ଶୀତଳ ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ପବିତ୍ର ଘ୍ରାଣ ନେଇ ଆସୁଛି ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରୁଛି। ବନରେ ମଧୁ ଘ୍ରାଣ ଭରିଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ହଲାଇ ଦେଉଥିବାରେ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଗୁଞ୍ଜି ଚାଲିଛି, ଏବଂ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମନେ ହୁଏ ଚିତ୍କାର କରୁଛି। ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକା ଅନେକ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ତାହାର ଶିଖର ମହାବୃକ୍ଷରେ ଲଗି ଅତି ଅଲୌକିକ ଦେଖାଯାଉଛି। ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ହଲାଇ ଦେଉଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀ ତାହାର ଭୂଷଣ ଭଳି ଲାଗିଛି, ଏବଂ ମନେ ହୁଏ ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ କିଏ ଗୀତ ଗାଉଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ଫୁଲ ଫୁଲି ଚାଲିଛି, ସେମାନେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ମନେ ହୁଏ ସୋନାରେ ଝକ୍ମକ୍ କରୁଛି। “ଏହି ବସନ୍ତ ଋତୁ, ସଉମିତ୍ରି, ଅନେକ ପକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି, ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଅଧିକ କରୁଛି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସୀତାବିହୀନ। ଆଶା ମୋତେ ତାପି ଦେଉଛି, ଦୁଃଖରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, କୋଇଲା ଆନନ୍ଦରେ ଗାଇ ଚାଲିଛି, ମୋତେ ଡାକୁଛି। ଏହି ଆନନ୍ଦିତ କୋଇଲା ଏହି ଚରୁ ନଦୀର କୂଳରେ ଚିତ୍କାର କରିବ, ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ମୋତେ ବି ଦୁଃଖ ଦେଇବ। ଏକ ସମୟ, ତାହାର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ମୋର ପ୍ରିୟା ଆଶ୍ରମରେ ଅନନ୍ଦରେ ମୋତେ ଡାକିଥିଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର ଆନନ୍ଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଗଛ, ଝାଡ଼, ଲତା ଅନେକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଗୀତ ଗାଉଛି। ପକ୍ଷୀଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଦଳ ଦଳରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛି, ସଉମିତ୍ରି, ମଧୁମକ୍ଷୀର ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧୁର। ଏହି ନଦୀକୂଳରେ ପକ୍ଷୀ ଦଳ ଆନନ୍ଦରେ, କୋଇଲାର ଚିତ୍କାର ଏବଂ କୋଇଲାପୁରୁଷଙ୍କର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଛି। ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ପ୍ରେମ ଆଗକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି, ଏଠାରେ ଅଶୋକ ଫୁଲର ଗୁଛ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଚମକୁଛି, ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଛି। ବସନ୍ତ ଆଗ, ନୂତନ ଶାଖାର ଲାଲ ତୀରରେ ଆଗ ଭଳି ଜଳିବ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାକୁ ଦେଖି ପାରୁନି—ସେ ମୃଦୁ ଚକ୍ଷୁ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ମୃଦୁବାଣୀ। ସଉମିତ୍ରି, ତାକୁ ଦେଖିବା ବିନା, ମୋ ଜୀବନର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହି ଋତୁ, ଏତେ ଶୋଭାମୟ, ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା। ଏହି ବନ ନିର୍ମଳ କୋଇଲାର ଚିତ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ମୋର ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଭୂଷିତ; ବସନ୍ତର ଗୁଣ, ପ୍ରେମର ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଆରୋହଣ କରୁଛି। ଏହି ଦୁଃଖର ଆଗ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଦହି ଦେବ, ମୁଁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ନାରୀକୁ ଦେଖୁନି। ଏହି ଦୁଃଖ, ମୋ ଭିତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଅଧିକ ହେଉଛି; ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାଇଦେହୀ ଏଠାରେ ମୋର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବଢ଼ାଉଛି। ବସନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଘରମ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଦୂଷିତ; ମୃଗନୟନୀ ତା, ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କରୁଛି। ଚୈତ୍ର ବନର କ୍ରୂର ବାୟୁ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି, ସଉମିତ୍ରି; ଦେଖ, ମୟୂର ଏଠାରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଚାରିପାଖରେ ଚମକୁଛି। ବାୟୁରେ ତାଙ୍କର ପଖ ହଲାଇ ଦେଉଛି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଜନାଲା ଭଳି, ମୟୂରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅନନ୍ଦ ରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ମୟୂର ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ। ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରେମରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ କରୁଛି; ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୟୂର ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତାଙ୍କ ସାଥୀ ମୟୂରୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି। ମୟୂରୀ ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତାଙ୍କ ସାଥୀଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି; ଏଭଳି, ମୟୂର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ହୃଦୟରେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। ମୟୂର ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ପଖ ପ୍ରସାରିତ କରି, ଚିତ୍କାରରେ ମନେ ହୁଏ ଉପହାସ କରୁଛି; ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବନରେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏହି ରମ୍ୟ ବନରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଫୁଲର ଋତୁରେ ପ୍ରିୟା ବିନା ବଞ୍ଚିବା ଅସହ୍ୟ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପ୍ରେମ ଏହି ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି: ଏହି ମୟୂରୀ ଚାହିଁ ତାଙ୍କ ସାଥୀଙ୍କୁ ନିକଟ କୁ ଆସୁଛି। ଯଦି ମୋ ପ୍ରିୟା ଜନକୀ ହରଣ ହୋଇନଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବିସାଳ ନୟନ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରେ ଆଣି ଦେଉଥାନ୍ତି, ପ୍ରେମରେ ଉତ୍ତେଜିତ। ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ଫଳହୀନ; ଶୀତ ଋତୁ ପରେ, ଫୁଲର ଭାର ଥିବା ବନ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଦେଉ ନାହିଁ। ଗଛର ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଝଳତା ନିମ୍ନେ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦଳ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି, ଫଳହୀନ। ପକ୍ଷୀଗୁଡ଼ିକ ଦଳ ଦଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ଗାଉଛି, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଡାକୁଛି, ମନେ ହୁଏ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି; ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ମୋର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଛି। ଯଦି ବସନ୍ତ ମୋ ପ୍ରିୟା ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି, ନିଶ୍ଚୟ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଅସହାୟ ହୋଇ ମୋ ପରି ଦୁଃଖ କରୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଛୁଇଁ ନାହିଁ; କିପରି କଳା ନୟନୀ ସୀତା ମୋ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିବ?